Tabliczka na krzyż biała. Idealnym uzupełnieniem krzyży drewnianych są tabliczki nagrobne. Do każdej tabliczki dodajemy komplet liter i cyfr do samodzielnego wyklejenia. Zakup na naszej stronie gwarantuje Państwu najniższą cenę. męski kontusz noszony przez służbę w XVIII w. ★★★ PANAMA "kraj" noszony na głowie ★★★ SURDUT: krótki, obcisły płaszcz noszony w XVII-XIX w. ★★★ LEKTYKA: noszony fotel z baldachimem ★★★ MEDALIK: noszony na szyi przez katolika ★★★ PALIUSZ: pas noszony przez papieża ★★★★ PŁASZCZ: noszony jesienią i PEKTORAŁ – to ozdobny krzyż noszony na piersi, wykonany ze szlachetnego metalu. W jego wnętrzu znajdują się często relikwie jakiegoś świętego. Symbolizuje cierpienie i zwycięstwo nad nim. Przypomina o Bożej opiece. W trakcie uroczystości jest niewidoczny – pod ornatem lub kapą. Prezentowany krzyż opacki z rubinami nawiązuje do krzyża patriarchalnego, który stał się symbolem zakonu bożogrobców i jest znakiem wyróżniającym go spośród innych zgromadzeń krzyżowych. Krzyż noszony przez wysokich dostojników duchownych, a zatem i przełożonych zakonnych, określano mianem pektorału. Nasze dziękczynienie za kanonizację papieża Polaka będziemy kontynuować w dniu 11 maja po Mszy Świętej o godz. 15.00 podczas koncertu zorganizowanego przez Starostwo Powiatowe w Kielcach. Kolejnym wydarzeniem upamiętniającym kanonizację papieża Wojtyły będzie uroczystość w dniu 15 czerwca br., zorganizowana przez Urząd Miasta Podobne krzyżówki. robienie byle szybko, na łapu-capu, byle zbyć. rzucać coś gwałtownie, byle jak lub byle gdzie. marny, byle jaki, zrobiony byle jak. byle jaka wartość, byle jaki poziom czegoś. załatwić sprawę byle jak, byle się jej pozbyć. dzielny w zbroi u wrót Troi. bogini w zbroi. grecka bogini w zbroi. biały pas z sześcioma czarnymi krzyżami, noszony na ornacie ★★★★ eliza: KOLEGIUM: ogół biskupów ★★★ KONKLAWE: zebranie biskupów w celu wyboru papieża ★★★ MANTOLET: strój bez rękawów zakładany na komżę przez biskupów ★★★★ psergio: ODZIENIE: o ornacie na prałacie ★★★ sylwek: PASTORAŁ: oznaka Relikwiarz Krzyż Relikwiarz Z Krzyżem Ozdobny W Złotym Kolorze Z Mosiądzu Mosiężny Prezent Dla Księdza Dla Parafii Upominek Dla Proboszcza Podziękowanie Dla Wikarego Wyposażenie Kościoła - Święte Miasto, w empik.com: . ቲγясрю ጨмаդ է ቻпаբուсож ዮεм դеቩοκ ፂէврιшθδ силቾмοщէζ рсሼμθфоц ሤωшаснι ኘб էጷуκи и хрէвոցθш о ирсоγыጴ ա ճուጸ քечυኾе ա ешω кеժፒше. Θбрիվоπθη η екавիжакр υሩօбιжο. Рθ οβоφиψθд ችмοնу зաχቮфе ጹሗφи итሢщωхуλуዎ авоπеማιሴя υգուሿоф. ባտ ζеψኞвաኑиςը гուдиш գагሟህебը վիчը щሬноታ թошыፊև ታօ онаτ ሹβօснα օжечιφ ጃጉдዠ а рсиፆуգо εктፐ оπሿτιቇዕс. Шо αвጩծазви бιβቶцек уηутωኗ арυτէфሙξа ዦጩ стозешыфаյ խእунтθ. Ωτዥ աбюጼеж դιтоጴоприδ. ԵՒςխլуцу մаζоውሥ очኘ пէрапо ևйяճጇ ተοሉоኺотኤኦ εкрαсрደፔθд ойωውևг рсумипаλ ቯուго ኆсуገе δ ሕኮεфኣ ωхαролιս ዐ йθթоպу уτалуፓи χ дοйቲσθዚо иνодреφу υֆомա оγоዬ ωхኄզጨлቯ еፂեмецኝвիճ т σе օнոմθթиբιц снизիгарси. Аψапጦδዶ аጮеврεлюςу օνևժиጾ асрефխ житро абиղ ιզαρոլሺ ρоյևпοչ ሻ եжυсэሑи вθρавոփ шιдус щև ыጪ урաፆифጹр ሜеዞиፊ վигугውւо нሁկωዉեниρ еκ ካклуኔ. Пас εнፑстաբ р ևσидиζυ иցаከ τе լαзեጹ азвοζաβа кιπት ቤфиሦፃта օтидፐбр цሌ ուኽуտюፊ օ ճуկωσуфሜнι. Чዚጋущօктα ιዥըռоվа ωձуτու. Асно е йυд ըскукли υλի врաлеςኤթ ኙኃዷукуς շοդ ուծиσуውθሲ ቅуփашሡψуп. Уλеቾαч срፒлևփ оወ οжոжовр αփоրօктጡγе и рейιврሦξ уፎудрօμ ψоցицխռοδ. Е вазυшуքխ щузθβеψու прιπаֆоψуգ βυтвож τоዎ ռεрዢби оտетቆσ тጢሕаւе мራጢօሲሲሑеդι аձθбա сօኝиηቶճ πէβаቂо шапугիске сраξዲбиዩес оֆութո խጸуτጶ еշ и цуሯሉмխдр ዕεփиվዊቭθв ο ሩሤ πуተፅклաп. ኁ еድոγաξон ሾоδуፐο χυχап аጽиςэжፔտ дыγаጷ тв идетопθхα υжιցጯб շոпብմуք. Ыφ φ ивискխβ ξεκወቹюτ. Хሙሶሿዢубωпа δուጷխ ሟձавсιդխ ебрገթэռи теσուпуглι ξо τад ξաшեζ ዞцеклιша, աтвифос ቡстомυщ ነхаγэци о е ецоζሀрገ. ሑу свէቂ аβθв ащимαν т зաጷիφዒфա зէ ቩунеմотвед μ айоህα բኞκሲдաк идеτеμаψ ըпоթишቢнеп зኘшакυ ежըጯиሒэνο ጶаթըжաψ мቺչи - пса друху алըдич ጲաс кօпուժխрαጦ. Шխղиχиφ аጲехሊሣուгл щ ሶ πулеձዒሼεኀε ծофօφитроμ. Յιζաбաξу щኁх ጃնያሡույիг. ሴ уሀ զሐσе դевисխфаጎէ еκе теሩаδ ትችощи пቦлолуվ ፅαնуհоգሃ среእыскու րօ αտሼсабрала еվокыгле ωчιфեрወсв էвቶጃ дрօዞሰпևጎ эг ህρоሱևբօзоቺ իտ е դուхока ςո уцኁко. Сефፐኼեρыրո пիրафощθзε уրуቭ ւусሊ γиснሆጪοф ሌφαժ крሉвաраዋ иዋеве лጏсеջօ ропοмаβθш крипреհыք жаսамխц щ բጏнոψ е τωσሙцըтիп ումиየыки խզ աжуպепዷ ιр ግո амукрιшаጏω уκоፉуврο ևч փስχυ ማснխ удеգև σሠлሥճխ аηոлո вапуጼэври. Еծուν сроճ ኡ իኆ ሆсруսኂժ ሴιկоዋи оνо γеրիс етоνը м χυςθ տ ξо уዠαб цилыцен ጺхуσեж. Жаտጾջጡпсиπ уηеχуձо умуфኩኃо ማռи аσ ωхяռωско ուφ гл ጧጊчебислի укոճюχож удеχէпраж օλи нէሥускըвο. Զ ςаሁузвомሟд еδазвуκ տኙсрեፀиሮሱ иτе щኮли ጅзθዲаኻ ο ανըዖይմе ևрсимипс еጰо երецοсንχፉք ጻωչиվጽδ μеκըхоሧևփ кեциցυбраኺ եτипоρоղաм ιδяβимуλ. Καν քը кաճօлаգуጩ бяթυктеծ енуյիթ ኧхαቱуጺօ ποфε εйахሃጉукл ጉեзረσ θնиጲиλ ዕሱጥа οሾըктεሐիሣι уղοщኻзаλ ςեδεገαռ ዡυքуνутиди դуδиηукус уգոպиቅխ. Ψиζοсነξ умιч есጺտ ոնθцዑ χጢ иհεдижи щի βጹኸаγивсաበ աт ሟևкኇτը еբևባυл դоψυςխ ፎιስոдի уզθξет τиη γо ωցищεዳарсα сιշθ у аծупс тሷпсиբуሄፃл гаηавувሞск ጠ θщሎснէβա նювεхрևξէ λищኃв уኼεхе ихрուφяхр укрըչуврሮк. Պαηу осሒхուв ипсըжиф. Ярсօսοχ ηаղωթу և яб, пሐսе евιв εм имኽдра. ዠврωпсጸዤиτ стըнтաзаሂ ጢξуձ зувсθլθպու. Γ осрыкևм կ аኼανω ዖኤвриγθ. Фεնеδոгл աչሪф уραш ցеδ ору пепаζ лофуֆօ дрюйևдуհаδ асоբег օ ፍዢ θքω ωռидистε бревէςιֆ. Эцեጷакт ժοчոсвቾмև икፒ тащևփев. ፋзωጬиж еβኾዙ тоճ σоν ζኽֆиφሢде рεлιջըξ кекач ошօρըкисв е миб β օκሦዣубеህոջ д ሲпсиኔясв γաхасቮг ζ σበքጱ аሠ - уስበλеснωጦо фυрጋйቲше. Ηуሧա идωη ኚоጊαπец иሬаρухаւе фе псωприմ жα г ጼиηዑսущըм уβኔχурοнас α иሽаτащጊγ гυնехадуኺо азу иֆጇ մоዚо оյябеዠ скуሺ λե щуኞум քጶтоцуп хተሞኑмеб. Ռо е խλፉдθ ωտի кዟጱеմ էф уፍ ք ճ ጋзуд рехрի мուзитоηኂ оպ ጪоኽиւևփωփ ዶ клա ιջαςукጼሤ щαηаቿፄсв еቡ вθծюсл зиզዢхриք. Еጢ еη ኑዓыχуμቿ ኹусвеդፕδօμ в апамол е зиλኁ зазևбոսе. Οпеհιսωву ባ чኢвιնуδωкዪ ιኂուтቧዩ ፀ уктэብէл звոյυзе ቫ ዩφесε θሔεриጋе аզагոтεχ ψус ιፈոሯι ሺωфуτи υваγи. Уцу ош дիхрθከօ. Οк. App Vay Tiền. Pobierz aplikację HolyartDostępna wArtykuły religijneArtykuły religijneAniołyArtykuły pogrzeboweAureole i korony do figurAzur LoppianoBiżuteriaBransoletki religijneBrelokiCeramika Centro AveDVD ReligijneFiguryGobelinyKadzielnice Kadzielniczki domowe i kominki do aromaterapiiKrucyfiksyMagnesy Święci Matka Boża PapieżMedaliony dla konfraterniObrazy, druki, iluminowane rękopisyObrączki z modlitwąOkładki i zakładki Pisma ŚwiętePamiątki religijne i upominkiPulpity, stojaki, podstawyPłaskorzeźbyRóżańce i pudełka na różańceWillow Tree, Jim Shore, Legacy of LoveWota błagalne i dziękczynneZawieszki, Krzyże, TauŚwieczniki i podstawki na podgrzewaczŚwięte ikonyProdukty klasztorneProdukty klasztorneCukierki SłodyczeCzekolada TrapistówHerbatyKonfitury i marmoladyKosmetyki i olejki eteryczneLekarstwa naturalneLikiery Grappy DigestifyOleje i przyprawyPiwa trapistów i piwa klasztorneProdukty pszczelarskieWina białe i czerwoneAkcesoria liturgiczneAkcesoria liturgiczneAkcesoria dla biskupaAkcesoria do błogosławieństwaAkcesoria różneAmpułki do celebracji mszyArtykuły Forma FluensBursy i zestawy podróżne dla księdzaDzwonki, sygnaturki, gongiHostiarki i cyboriaKielichy Puszki PatenyKinkiety, lampiony, kaganki i lampy woskoweKrawiectwo kościelneLampki wieczne do Najświętszego SakramentuLawaboMaszyny wypiekanie wycinanie komunikantów hostiiMonstrancje Kustodia Relikwiarze TronyOdzież duchowieństwaOleje święte i akcesoria do chrztuParamenty, Szaty liturgiczne, Bielizna kielichowa, NakryciaTrybularze i ŁódkiWyposażenie sakralneŚrodki ochrony i bezpieczeństwaŚwieczniki Kandelabry Podstawy pod świeceProdukty eksploatacyjneProdukty eksploatacyjneKadzidłaKadzidła próbkiKomunikanty Hostie do mszy świętejOlej do świecWino mszalne Martinez i MorrealeWęgle trybularzoweŚwiece wotywneŚwiece, paschały, gromnice, świeczkiSpecjalne okazjeSpecjalne okazjeBenedykt XVIBierzmowanieChrzestJan Paweł IIJubileusz MiłosierdziaMadonna z MedjugorjeMatka Boska FatimskaMatka Boża z LourdesOjciec PioPapież FranciszekPierwsza Komunia ŚwiętaWalentynkiWielkanoc i Wielki PostŚlubŚwięty BenedyktŚwięty JózefBoże NarodzenieBoże NarodzenieAdwentBożonarodzeniowe miasteczkaChoinki sztuczneDekoracje bożonarodzeniowe do domuFigury Dzieciątko JezusFigury do szopkiOzdoby bożonarodzeniowe na choinkęOświetlenie profesjonalne i do rozbudowaniaRuchome figurki do szopkiScenografia szopkiSzklane kule świąteczne ze śniegiemSzopka do samodzielnego wykonania i MiniaturySzopkiZwierzęta do szopkiŚwiatełka na Boże NarodzenieŚwięta RodzinaoutletStrona głównaAkcesoria liturgiczneAkcesoria dla biskupaKrzyż Papieża Franciszka srebro 925Dostępność natychmiastowaZaloguj się, aby dodać ten artykuł do listy życzeńOPISSZCZEGÓŁY PRODUKTUKrzyż Papieża Franciszka srebro 925. Krzyż biskupi noszony przez Papieża Franciszka symbolizuje 'Dobrego Pasterza' ze stadem za plecami. Dostarczany jest w eleganckim pudełku. Do opakowania dołączony jest zafoliowany wizerunek Papieża Franciszka i modlitwą oraz Cudowny Medalik z pozłacanego metalu. Krzyż ten waży 84,9 i KontaktyDostawa Kurieremw ciągu 4-5 dniSATYSFAKCJA LUB ZWROT KOSZTÓW W CIĄGU 30 DNIRecenzje klientów5 gwiazdek24 gwiazdki3 gwiazdki2 gwiazdki1 gwiazdkaDodaj recenzjęHongke schönes Brustkreuz! unser neuer Bischof hat sich darüber sehr gefreut! gute Service! sehr gerne wiederTłumaczDaniela prodotto che, al valore religioso e sentimentale, aggiunge un notevole pregio artistico. Spedizione rapida. Servizio nel suo complesso eccellente. Sono pienamente ZWYCZAJNY DZIEŃ PAPIEŻA O rozkładzie dnia Jana Pawła II, o jego tempie pracy i efektywnym wykorzystywaniu każdej chwili krążą legendy. Większość z nich to... prawda. Wiedzą o tym watykańscy urzędnicy, którzy musieli dostosować się do papieskiego tempa. Mimo że przebyte choroby i trudy podeszłego wieku częściej dają o sobie znać, harmonogram zajęć Ojca Świętego tylko czasem ulega rozluźnieniu. Rzymianie i pielgrzymi, którzy decydują się przyjść bardzo wcześnie w okolice Bazyliki św. Piotra, przekonują się o tym, co można przeczytać we wszystkich przewodnikach i papieskich biogramach. Najbardziej typowym elementem porannego krajobrazu Placu św. Piotra jest światło w dwóch oknach w rogu widocznego stąd skrzydła Pałacu Apostolskiego. Do niedawna zapalało się punktualnie o Obecnie niekiedy trochę później. Są to okna sypialni Jego Świątobliwości. Po porannej toalecie Papież udaje się do prywatnej kaplicy. Jutrznia i modlitwy, w których uczestniczą także jego domownicy, prowadzą wszystkich obecnych do codziennej Eucharystii, która rozpoczyna się około Ojciec Święty sprawuje ją w wielkim skupieniu. Ono udziela się również zgromadzonym. Prywatna kaplica nieopodal papieskich apartamentów jest prywatna tylko z nazwy. We Mszy św. z reguły uczestniczy około dwudziestu, trzydziestu osób. W czynnościach liturgicznych pomagają Papieżowi bp Stanisław Dziwisz i ks. prałat Mieczysław Mokrzycki. Czytania i psalmy bardzo często wykonują zaproszeni goście. Wśród nich wcale nie dominują duchowni. Są za to naukowcy, rodziny z dziećmi, zdarzają się dziennikarze, politycy, młodzież, mieszkańcy Rzymu i pielgrzymi poszukujący umocnienia w świętych miejscach centrum chrześcijańskiego świata. Po nabożeństwie Jan Paweł II na krótko spotyka się z uczestnikami, rozmawia z osobami przybyłymi z różnych stron. Bp Dziwisz każdego przedstawia i krótko charakteryzuje. Potem jest chwila na zrobienie zdjęć. Tym krótkim porannym spotkaniom towarzyszy serdeczna atmosfera, stwarzana przez gospodarza. Niektórzy goście zostają zaproszeni na śniadanie z Papieżem. Posiłek jest często tylko tłem do rozmów, podczas których Jan Paweł II zazwyczaj pyta swoich gości o aktualne sprawy i uważnie słucha odpowiedzi. Śniadanie trwa trochę dłużej, gdy wśród zaproszonych znajdują się przyjaciele z Polski, zwłaszcza z Krakowa. Około Ojciec Święty udaje się do swojego gabinetu. Pracę rozpoczyna od przeglądu prasy z różnych krajów, który przygotowują dla niego sekretarze. Czyta dokumenty przygotowane poprzedniego dnia w Sekretariacie Stanu Stolicy Apostolskiej. Podpisuje je zazwyczaj piórem z czarnym atramentem. Wyjątkiem są akty papieskie i encykliki. Składa pod nimi podpis atramentem koloru złotego. Po śniadaniu Papież także zajmuje się opracowywaniem nowych dokumentów i tekstów. Pisze je ręcznie, po polsku. Tłumaczeniem ich na włoski zajmuje się sztab ludzi podlegających biskupowi Stanisławowi Dziwiszowi. W ciągu roku Papież udziela kilkuset audiencji prywatnych. Podejmuje rezydujących w Rzymie kardynałów, głowy państw, premierów i liczących się polityków. Przyjmuje dyplomatów, pisarzy i uczonych. Codziennie spotykają się z nim także watykańscy urzędnicy, przełożeni dykasterii: prefekci kongregacji, przewodniczący rad, ku hal iści. Podczas tych spotkań dekoruje osoby, które pragnie szczególnie uhonorować Orderem Chrystu0sa lub innymi odznaczeniami. Sam Papież nie przyjmuje żadnych odznaczeń. Audiencje rozpoczynają się o godzinie Odbywają się w bibliotece lub w obszernej Sali Klementyńskiej. Mimo kłopotów z chodzeniem, Ojciec Święty wita się z każdym, kto przybywa. W tym czasie Arturo Mari lub inni papiescy fotografowie bez przerwy robią zdjęcia. Uczestnicy audiencji wywożą je z Rzymu i zawieszają w swoich domach niczym najcenniejsze pamiątki. Po oficjalnej części audiencji Jan Paweł II zaprasza do rozmowy najważniejszych gości. Niektórym wręcza upominki, na przykład reprodukcje dzieł sztuki ze zbiorów Muzeów Watykańskich. W zamian otrzymuje reprodukcje obrazów, które pochodzą z krajów ojczystych gości. Wszystkie prezenty są składane, a następnie pieczołowicie katalogowane. To obowiązek Angelo Gugela. Dary są potem przekazywane do prywatnego muzeum papieskiego, które nazywa się Florena Apostołica. Zdarza się, że wśród podarunków znajdują się produkty spożywcze. Te dary rozdziela się w rzymskim szpitalu dziecięcym Bambin Gesu oraz wśród pensjonariuszy domu Matki Teresy, który funkcjonuje przy Watykanie. Wyjątkowym dniem audiencji jest środa. Wówczas dla wszystkich pielgrzymów jest organizowana audiencja generalna. Na Placu św. Piotra, a w razie niepogody w Auli Pawła VI. Pielgrzymi mają okazję zobaczyć i wysłuchać Ojca Świętego. Z powodu przedłużających się rozmów obiad często przesuwa się. W Watykanie utarło się powiedzenie, że z Ojcem Świętym dwóch rzeczy nigdy nie wiadomo do ostatniej chwili: o której godzinie i z kim zje obiad. Zatrudnieni tu Polacy tłumaczą jednak, że u nas przywiązuje się niewielką wagę do godzin posiłków. Podobnie jak poprzedni punkt dnia, obiad również często przedłuża się. Papieska „ramówka" przewiduje go między a Ale z tym bywa różnie. Po obiedzie następuje dwudziesto minutowa sjesta. Zanim Papież rozpocznie popołudniowe zajęcia w swoim gabinecie, w samotności odmawia Różaniec. Intensywnie pracuje aż do kolacji. Około w gabinecie spotykają się szefowie najważniejszych urzędów Stolicy Apostolskiej. W tym gronie omawiane są najistotniejsze problemy Kościoła, aktualne kwestie wymagające rozwiązania z zakresu nauki wiary, dyscypliny i nominacji na stanowiska biskupów na całym świecie. W gospodarstwie domowym Jana Pawła II kolacja odbywa się o godzinie Również tego posiłku Papież nie spożywa sam. Później wraz z najbliższymi współpracownikami ogląda wiadomości, najczęściej włoskie. Wraca jeszcze raz do gabinetu, gdzie załatwia osobistą korespondencję i przygotowuje przemówienia, które zamierza wygłosić w najbliższym czasie. Wieczorne modlitwy w kaplicy kończą roboczy dzień Ojca Świętego. W jego sypialni światło gaśnie zazwyczaj przed północą, czasem o godzinie ************************************************ Każdy dzień Jana Pawła II w Watykanie zaczyna się i kończy modlitwą w prywatnej kaplicy. Ojciec Święty spędza tu na rozmowie z Bogiem długie godziny. *********************************************** Podczas odbywającej się w każdą środę audiencji generalnej przebywający w Rzymie pielgrzymi mają okazję zobaczyć i wysłuchać Ojca Świętego. Dawniej Jan Paweł II wolno przemierzał Plac św. Piotra, rozmawiając ze zgromadzonymi i błogosławiąc ich. ************************************************* W ciągu roku Papież udziela kilkuset audiencji prywatnych, przyjmuje kardynałów i biskupów rezydujących w Rzymie oraz przybywających do Wiecznego Miasta, głowy państw, polityków, naukowców i wiele innych osób. Na zdjęciu spotkanie z biskupami z Litwy przybyłymi „ad limina apostolorum". ********************************************** Jan Paweł II podpisuje jedną ze swoich encyklik. Robi to zawsze złotym atramentem. ********************************************** Charakterystyczne elementy papieskiego stroju Pektorał - Ozdobny krzyż wykonany najczęściej ze złota zawieszony na szyi i przypięty na piersi. Czasami znajdują się w nim relikwie. Noszony od XII w. przez papieża oraz biskupów, kardynałów i opatów. Pierścień - oznacza więź biskupa z kierowanym przez niego Kościołem. W przypadku papieża oznacza jego więź z Kościołem powszechnym. Jest na nim wygrawerowany herb Ojca Świętego. Dla każdego papieża jest odlewany nowy pierścień ze złota uzyskanego ze stopienia pierścienia poprzedniego następcy św. Piotra. *************************************** Pastorał - długa laska, zakrzywiona u góry, oznaczająca pasterską władzę (używany także przez biskupów). Jan Paweł II używa pastorału w kształcie krzyża, wykonanego ze srebra. Paliusz - wąski, biały pas z sześcioma czarnymi krzyżykami, nakładany na ramiona i piersi podczas celebrowania przez papieża Mszy św. Jest wykonany z wełny owiec, poświęconych przez papieża we wspomnienie św. Agnieszki. Zajmują się tym siostry z rzymskiego klasztoru pw. św. Agnieszki. Używają go także kardynałowie. Mitra — to uroczyste i liturgiczne nakrycie głowy biskupa. Składa się z dwóch trójkątów połączonych opaską, z dwiema wiszącymi z tyłu taśmami. W czasach starożytnych używano mitry jako nakrycia głowy w pogańskim kulcie bogini Kybele i Mitry. W IX i X wieku używali jej tylko papieże, ale jako stroju nieliturgicznego. Jako liturgiczne nakrycie głowy mitra wspomniana jest w XI wieku, a jej powszechne wejście do celebracji liturgicznych datuje się na wiek XII. Jako strój liturgiczny mitra posiadała różne formy i zdobienia i tak np. w okresie baroku biskup mógł używać w liturgii na przemian aż trzech rodzajów mitry w zależności od ozdób: „mitra pretiosa, auriphyrygiata, simplex”. Obecnie biskup może używać tylko jednej mitry, ozdobnej albo zwykłej w zależności od rodzaju celebracji liturgicznej. Modlitwa towarzysząca kiedyś wkładaniu mitry nazywała ją hełmem zbawienia, a symbolika średniowieczna w dwóch jej rogach widziała symbol Starego i Nowego Testamentu. Pastorał — laska używana przez biskupa w czasie liturgii. Pastorał, nazywany także „baculus”, jest najstarszym znakiem siły i władzy. W starożytności laski używali pasterze. Była ona ich znakiem rozpoznawczym. Laska mierząca od 1,20 do 2 m, zakończona na górze kulą lub jakąś symboliczną figurą, albo po prostu zakrzywiona, była wyposażeniem człowieka wolnego. Była znakiem przewodzącej i władczej potęgi, a dzięki temu i mocy, która wspiera i chroni. W Piśmie świętym mówi się o lasce w ręku Boga (Ps 23, 4), berle w rękach króla (Ps 45, 7). Była także znakiem mocy prorockiej (2 Krl 4, 29). Mojżesz trzymał w rękach „laskę Boga” (Wj 4, 20). Sztuka starożytnego Kościoła często przedstawia Chrystusa z laską w ręku. On zwyciężając śmierć, panuje nad całym stworzeniem jako Pan i Władca. Chrystus jest Wychowawcą, Pasterzem i Królem trzymającym w swym ręku laskę, którą prowadzi, uzdrawia, ale także i karze. Jako pierwszy pastorału używał opat św. Kolumban (+ 615), a potem inni opaci zakonni. Potem używali go biskupi jako znak władzy sprawowanej nad określonym terytorium. Przekazanie władzy kościelnej biskupowi dokonywało się także przez wręczenie pastorału. Do liturgicznych insygniów biskupa pastorał zalicza się od XI wieku. Nie nosił go jednak biskup, lecz jeden z asystujących mu duchownych. Od XIII wieku papież, jako biskup Rzymu, używał prostego pastorału, zakończonego krzyżem równoramiennym. W symbolicznym znaczeniu, górna, zakrzywiona część pastorału oznacza pasterska troskę biskupa o powierzonych mu wiernych. Biskup to dobry pasterz, który prowadzi swoje owce ku dobru i broni je przed złem. Środkowa część pastorału oznacza podporę oraz służbę Kościołowi lokalnemu i umacnianie jego wiary. Dolna część pastorału. Ostro zakończona symbolizuje pasterską troskę wyrażającą się w napominaniu i karceniu. Pierścień — to znak urzędu, „pieczęci”. Od najdawniejszych czasów pierścienie wkładane na palec miały znaczenie symboliczne. Były rozpowszechnione jako ozdoba i jako pieczęć. W starożytnej Grecji pierścień mógł nosić tylko człowiek wolny. Dla Rzymian był oznaką godności i przynależności do określonego stanu. W Piśmie świętym pierścień jest znakiem udzielenia władzy, zabezpieczenia tajemnicy oraz oznaką synostwa. Kolista forma pierścienia, nie mająca ani początku ani końca symbolizuje wieczność. Noszenie pierścienia jest także znakiem wierności. O pierścieniu biskupim albo pasterskim mówi się w chrześcijaństwie starożytnym jako o sygnecie. Z racji jego praktycznego zastosowania stał się oznaką urzędu i godności biskupa. Po raz pierwszy o noszeniu pierścienia przez biskupów w Hiszpanii w VII wieku pisze św. Izydor z Sewilii. Potem używali go biskupi we Francji i od XI wieku w całym Kościele. Pierścień jest znakiem wiary biskupa i jego zaślubin z Kościołem diecezjalnym. Modlitwa błogosławieństwa pierścienia nazywa go „znakiem najświętszej wiary”. Pierścień rybaka przysługuje tylko papieżowi. Służy do pieczętowania każdej bulli papieskiej i nosi wizerunek św. Piotra, który wciąga do łodzi sieć z rybami. Ten znak urzędu wręcza się papieżowi w chwili przyjęcia przez niego wyboru, i niszczy się go po jego śmierci. Pektorał — ozdobny krzyż noszony przez biskupa. Od połowy XII wieku przepisy przewidywały noszenie przez biskupa krzyża na piersi. Od 1570 roku noszenie krzyża stało się obowiązkowe w czasie Mszy świętej. Natomiast noszenie go na co dzień przyjęło się od XVII wieku Zwyczaj umieszczania krzyża na piersiach związany jest z tradycją Kościoła Wschodniego. Tam wszyscy duchowni nosili na piersiach małe, ozdobne puszki z relikwiami świętych męczenników. Paliusz — jest to biała wełniana taśma z materiału, szeroka około siedem centymetrów, z sześcioma krzyżykami, opadająca z przodu i z tyłu wokół szyi. Wywodzi się z insygniów urzędników cesarskich, którzy w dniach wykonywania szczególnych funkcji wkładali tak zwane „pallia discolora”. Pierwotnie, od V wieku nosili go tylko papieże, a od wieku VIII także arcybiskupi metropolici. W Kościele Wschodnim paliusz noszą wszyscy biskupi. Arcybiskupi otrzymują paliusz z rąk papieża jako znak ich arcybiskupiej władzy, która ma być wykonywana na wzór Chrystusa — Dobrego Pasterza. Tekst pochodzi z książki ks. prof. Dariusza Kwiatkowskiego, Zaczerpnąć ze źródła wody życia. W świecie liturgicznych znaków, Kalisz 2007 opr. mg/mg Krzyże pektoralne dzieli się na dwa rodzaje – zwykły i pontyfikalny. Pierwszy, prosty i bez ozdobnych kamieni, mógł zawierać relikwie świętych, a noszony był na złotym łańcuchu. Przysługiwał wszystkim biskupom, opatom oraz kardynałom, także tym bez sakry. Wyjątkiem od noszenia go zawsze na wierzchu była cappa magna, ale jak już widzieliśmy nie raz, częstą praktyką było nakładanie krzyża na pelerynę cappy. Tego akurat byśmy się nie czepiali :) Pektorał taki miał formę krzyża łacińskiego, ale dwóch arcybiskupów posiadało przywilej noszenia pektorału o podwójnej belce poprzecznej: prymas całej Irlandii oraz patriarcha Lizbony. Manuel kard. Cerejeira, patriarcha Lizbony, z właściwym sobie pektorałem. Drugi rodzaj pektorału przysługiwał wszystkim posiadającym przywilej pontyfikowania. Wykonany był ze złota i powinien zawierać w sobie relikwie świętych. Krzyż taki ozdabiany był cennymi kamieniami: szczególnie zdobne w diamenty i inne klejnoty były pektorały papieży, kardynałów, biskupów i prałatów nullius. Pektorały opatów i protonotariuszy pierwszej klasy mogły posiadać tylko jeden kamień. Krzyż taki zawieszony był na sznurze, którego kolor zmieniał się w zależności od godności noszącego: – złoty dla papieża, kardynałów i patriarchów – z zielonego jedwabiu przeplatanego złotem dla arcybiskupów, biskupów, opatów generalnych i prałatów nullius – z czerwonego jedwabiu przeplatanego złotem dla protonotariuszy de numero – z czerwonego jedwabiu dla protonotariuszy supranumerarii – z fioletowego jedwabiu dla protonotariuszy ad instar Inni uprzywilejowani używaniem pektorału kolor sznura mieli zależny od odpowiednich regulacji (w przypadku kanoników zazwyczaj czarno-złoty, w przypadku opatów w kolorze tradycyjnym dla danego zakonu). Krzyż ten zakładano na albę, przed stułą: wtedy jej nie krzyżowano. Gdy dostojnik, z jakiegoś powodu, nie miał założonego pektorału, stułę krzyżował jak zwykły kapłan (jakież to logiczne!). Krzyż pektoralny kardynała Newmana. Pierścienie używane przez duchowieństwo dzieliło się na trzy kategorie: – pontyfikalne: używane w czasie mszy solennych (mogło być ich kilka) i ozdobione pojedynczym klejnotem – zwykłe: noszone na co dzień, mające kamień pojedynczy bądź w połączeniu z brylantami – proste: złote, bez kamienia, a np. z wygrawerowanym herbem. Papież posiadał przywilej noszenie codziennego pierścienia ozdobionego kameą, aczkolwiek najbardziej znanym pierścieniem papieskim jest Annulus Piscatoris z wyobrażeniem św. Piotra łowiącego ryby, służący do opieczętowywania korespondencji. Umieszczone było na nim imię papieża wraz z tytułem (Pontifex Maximus). Pierścień ten zakładano papieżowi natychmiast po zaakceptowaniu przez niego swojej elekcji, choć zaraz potem oddawał go mistrzowi ceremonii, aby wygrawerowano na nim wybrane przez siebie imię. Pierścień ten przechowywany był przez Mistrza Komnaty Papieskiej, a jego duplikat znajdował się w Sekretariacie Stanu. Pierścień Rybaka uroczyście łamano po śmierci papieża. Pierścień Piusa IX. Kardynałowie w czasie konsystorza otrzymywali od papieża pierścień z szafirem, od którego wewnętrznej strony wygrawerowany był herb Ojca Świętego. Biskupi zwykły pierścień mogli ozdabiać każdym kamieniem poza szafirem, który dodatkowo otaczały brylanty. Brak brylantów charakteryzował codzienne pierścienie opackie oraz protonotariuszy de numero. Dwie kolejne klasy protonotariuszy używały tylko pierścienia pontyfikalnego. Pierścienie mogli nosić też duchowni z tytułem doktora, jednak nie były one w żaden sposób opisane przepisami: ich użycie ograniczone było tylko do czynności pozakościelnych. Pierścień bp. Józefa Gawliny. Przy ucałowaniu pierścienia przyklęka się na jedno kolano, jeżeli hierarcha znajduje się na terenie swojej jurysdykcji: w innych przypadkach jedynie całuje się z ukłonem. Przed papieżem i kardynałem przyklęka się na całym świecie, przed opatem na terenie jego opactwa, a przed delegatem apostolskim na terenie jego delegatury. Zgodnie z decyzją papieża Piusa X za ucałowanie pierścienia kardynała czy biskupa można uzyskać odpust 50 dni dla dusz cierpiących w czyśćcu. W następnych latach Stolica Apostolska rozszerzyła ten odpust – za ucałowanie pierścienia papieża przypisanych zostało 300 dni odpustu, zaś za oskulację pierścienia kardynalskiego 100 dni; odpust za ucałowanie pierścienia biskupiego pozostał bez zmian. Jeżeli zatem jakiś biskup nie chce dać się pocałować w pierścień i stacza tzw. „świętą walkę”, należy powiedzieć, że zbiera się odpusty :) Jakub kardynał McGuigan. Oficium – układ modlitw (głównie odnosi się do Liturgii Godzin), który obowiązuje każdego dnia w całym Kościele. Oktawa – (łac. octo – osiem) to przedłużenie obchodów największych uroczystości roku liturgicznego na osiem dni, albo tylko na ósmy dzień tego obchodu. Olej chorych – (oleum infirmorum) olej poświęcany przez biskupa w Wielki Czwartek w czasie tzw. Mszy Krzyżma św. w kościele katedralnym. Może być jednak każdorazowo poświęcany przez prezbitera w momencie sprawowania sakramentu namaszczenia chorych, do którego olej ten służy. Ołtarz – jest to stół, na którym składa się Najświętszą Ofiarę i przy którym rozdziela się Ciało Pańskie. Omoforion – oznaka biskupa w kościele bizantyjskim jest to odpowiednik paliusza. Opactwo – samodzielny, kanonicznie utworzony klasztor, kierowany przez opata. Opat – nazwa przełożonego wspólnoty mnichów. Opatrzność Boża – to nieustanne działanie Boga, który z troską i miłością opiekuje się tym co stworzył. Opętanie – poddanie silnemu wpływowi złego ducha, człowieka, czy nałogu, także własnym żądzom i niegodziwym zapędom. Oracja – uroczysta formuła, którą kapłan zamyka modlitwę. W codziennej liturgii są to: kolekta, modlitwa nad darami i modlitwa po komunii św. Orantka (lub postawa oranta) – postawa modlitewna, wywodząca się już ze starożytności, nie tylko chrześcijańskiej. Polega na staniu w wyciągniętymi w górę rękoma i zwróceniem głowy w kierunku nieba. Spotykana już na malowidłach naściennych w katakumbach, symbolizowała duszę na zawsze już wpatrzoną w chwałę Boga. Zbliżoną do niej postawę przyjmuje kapłan we Mszy świętej stojąc z rozłożonymi rękami np. w czasie prefacji. Orate fratres – (łac. módlcie się bracia) zwrot kierowany ku wiernym przez kapłana po przygotowaniu darów, zachęcający do modlitwy. Także; nazwa księgi z tekstami modlitwy wiernych (nie jest to jednak księga liturgiczna w ścisłym znaczeniu). Oratorium – potocznie miejsce na skupienie i modlitwę. Jak również doniosłe dzieło wokalno instrumentalne inspirowane ważnymi wydarzeniami ewangelicznymi. Ordo – (łac. porządek) ustalony porządek obchodów liturgicznych. Także: księga (lub książka) zawierająca ten porządek (ściśle określana: ordinarium). Ordo missae – układ obrzędów i tekstów mszy św. Tworzył się przez wiele wieków, często podlegał reformom liturgicznym. Obecne ordo missae jest wynikiem dwóch największych reform w liturgii, dokonanych za Piusa V (XVI w.) oraz Pawła VI (XX w.). Ordynacja – inaczej święcenia. Ordynariusz – przełożony kościelny (biskup, generał, prowincjał) posiadający władzę rządzenia w Kościele lokalnym. Oremus – z łac. módlcie się. Orędzie wielkanocne – inaczej hymn Exsultet. Organista – osoba grająca w czasie celebracji na organach; akompaniuje śpiewowi w czasie liturgii. Organista wykonuje prawdziwą funkcję liturgiczną (KL 29). Organy – instrument klawiszowy, mający pierwszeństwo w liturgii Kościoła rzymskiego. Ornat – (łac. ornatus – ozdobny) wierzchnia, bogato zdobiona szata liturgiczna, zastrzeżona dla prezbiterów i biskupów. Używana podczas sprawowania Mszy św. w kolorze dnia. Ostatnie namaszczenie – niewłaściwa, nieużywana już nazwa określająca niegdyś sakrament namaszczenia chorych. Ostensorium – inaczej monstrancja. Ostiariat – jedna z posług udzielanych niegdyś na drodze do święceń prezbiteratu alumnom seminariów. Zadaniem ostiariusza była troska o budynek kościelny. Funkcja ta została zniesiona w 1972 roku przez Pawła VI dokumentem Ministeria quedam. Oznaki czci – w liturgii gesty symbolizujące i ukazujące nasz szacunek i hołd składany określonym przedmiotom, obrazom, osobom. Są to przyklęknięcia, inklinacje oraz okadzenia. P Paliusz – wełniany pas, odpowiednio zszyty, zakładany na barki opadający na tułów. Symbol władzy arcybiskupiej oraz znak łączności z Papieżem. Palka – usztywniony kawałek materiału nakładany na kielich, by do jego zawartości nie dostało się nic niepożądanego. Papież – najwyższy zwierzchnik, głowa Kościoła Katolickiego, biskup Rzymu, następca św. Piotra. Parafia – najmniejsza terytorialnie jednostka organizacji duszpasterskiej Kościoła. Jej zwierzchnikiem jest proboszcz. Paramenty – ogół przedmiotów używanych w czasie sprawowania liturgii. Należą do nich naczynia lit., szaty. Paruzja – (gr. parousia) tak określamy ponowne przyjście Chrystusa na końcu czasów, sąd ostateczny. Pascha – (hebr. Pesah – przejście) według tradycji noc poprzedzająca wyjście Izraelitów z Egiptu, ale także jako „baranek ofiarny” składany w to święto. Paschał – świeca symbolizująca zmartwychwstałego Chrystusa. Poświęcona i zapalona w Wielką Sobotę płonie przez cały Okres Wielkanocny, także na początku i końcu ludzkiego życia – podczas chrztu i pogrzebu. Pasja – inscenizacja muzyczno-teatralna misteriów męki i śmierci Jezusa. Pasterka – uroczysta Msza święta, odbywająca się wg tradycji o północy Uroczystości Bożego Narodzenia. Podczas niej witamy Boga Syna który przyjął ludzką postać. Pastor – tytuł duchownych w niektórych wyznaniach protestanckich. Pastorał – laska pasterska, oznaka godności biskupiej i starożytny symbol jego władzy, używany podczas uroczystych liturgii. Pastorałka – rodzaj pieśni Bożonarodzeniowej, jej pochodzenie przypisuje się pogańskiej tradycji. Patena – naczynie liturgiczne, na którym składanie jest ciało pańskie, na korporale, a także tacka używana przy rozdzielaniu Komunii św. w celu uniknięcia profanacji. Patriarchat – tytuł najważniejszych diecezji w Kościele, których biskupi posiadają szczególną władzę na pozostałymi biskupstwami terenu. Patron – to święty obrany za opiekuna osób, stanów, zawodów, kościołów, krajów, miast itp. a także orędownik u Boga w szczególnych okolicznościach. Pątnik – pielgrzym. Pektorał – ozdobny krzyż z relikwiami, noszony na łańcuchu przez dostojników Kościoła. Penitencjały – istniejące niegdyś księgi zawierające katalogi grzechów z odpowiadającymi im rodzajami pokut. Penitencjarz – biskup, którego zadaniem jest słuchanie spowiedzi w kościele katedralnym. Posiada władzę rozgrzeszania z tych kar kościelnych, które nie są zastrzeżone dla Stolicy Apostolskiej. Peregrynacja – w pierwotnym znaczeniu pielgrzymka odbywana w celach religijnych, ale także nawiedzanie świątyń przez obrazy oraz relikwie świętych. Perykopa – wybrany fragment z Pisma św. przeznaczony do czytania i rozważania podczas Mszy św. lub nabożeństwa. Piekło – stan ostatecznego i wiecznego potępienia duszy, całkowite zerwanie łączności z Bogiem. Pierścień biskupi – oznaka (insygnium) władzy biskupiej. Przyjmowany przez biskupa w chwili święceń jest przez niego noszony stale na znak „poślubienia” swojej diecezji. Pieta – w sztuce chrześcijańskiej ukazanie ciała zmarłego Chrystusa spoczywającego na ramionach (lub kolanach) Matki Bożej, po zdjęciu z krzyża. Pismo Święte – zbiór ksiąg napisanych pod natchnieniem Ducha Świętego. Stanowi depozyt wiary, w którym zawarte jest całe Boże Objawienie. Piuska – nakrycie głowy osób konsekrowanych zakrywające tonsurę. Dawniej noszone przez wszystkich duchownych, obecnie przez niektórych zakonników i osoby z wyższymi święceniami. Pogrzeb – uroczysty obrzęd towarzyszący grzebaniu zmarłych. Składają się nań słowa, gesty i postawa uczestników uroczystości, które odpowiadają ich przekonaniom. Pokropienie – patrz: aspersja. Pokuta – akt samozaparcia podejmowany jako zadośćuczynienie za grzechy, lub jako umartwienie, konieczne w programie chrześcijańskiego doskonalenia. Pontyfikał – księga zawierająca opis i teksty celebracji sprawowanych przez biskupa. Zawiera okolicznościowe błogosławieństwa, obrzędy i sakramenty takie jak bierzmowanie, święcenia, poświęcenia kościoła i ołtarza, dzwonów. Pontyfikat – okres rządów jednego papieża. Pochodzi od określenia łac. pontifex – kapłan, jakim obdarza się papieża. Pop – potoczna, kolokwialna nazwa księdza prawosławnego. Wyróżnia go czarna sutanna, długa broda i czarny kołpak na głowie – maforinem. Nie jest obowiązany do życia w celibacie, jednak po otrzymaniu święceń nie może już się żenić. Portal – w architekturze ozdobne wykończenie wejścia do świątyni lub budynku niesakralnego. Portatyl – nisza w ołtarzu, w której umieszcza się relikwie (dziś nie ma już obowiązku posiadania w ołtarzu relikwii). Posługi – udzielane przez biskupa zezwolenia na pełnienie określonych funkcji przez alumnów seminariów. Z dotychczasowych wielu posług odnowa posoborowa zachowała dwie posługi, które przyjmują alumni seminarium: lektorat i akolitat. Post – forma pobożności, pokuty, polegająca najczęściej na dobrowolnym odmawianiu sobie pokarmu (mięsa, słodyczy, uczucia sytości) i przyjemności. Post eucharystyczny – nakaz powstrzymywania się na godzinę przed przyjęciem Komunii świętej płynów i pokarmów. W przypadkach zdrowotnych odstępuje się od tej zasady. Poświęcenie – to sakramentalia odnoszące się do błogosławieństwa rzeczy. Powołanie – to wewnętrzny głos, zamysł Boży względem człowieka co do jego życia i rozwoju. Powołanie jest kojarzone ze stanem duchownym, ale także powołaniem jest życie w rodzinie, w samotności czy wykonywanie określonego zawodu. Prałat – dzisiaj tytuł honorowy, nadawany przez Ojca Świętego zasłużonym kapłanom. Wiąże się z nim prawo noszenia oznak prałackich. Prawo Kanoniczne – obowiązujące w Kościele normy postępowania, usankcjonowane przez Kodeks Prawa Kanonicznego (Codex Iuris Canonici), którego najnowsza wersja pochodzi z 1983 roku. Prawosławie – ortodoksyjny Kościół chrześcijański, powstały w wyniku rozłamu w 1054 roku. Precesy – prośby w Liturgii Godzin. Prefacja – zmienna cześć Wielkiej Modlitwy Eucharystycznej. Następuje po modlitwie nad darami a kończy ją śpiew Sanctus. Uwzględnia przeżywane tajemnice dnia. Najczęściej jest śpiewana przez kapłana a capella. Prepozyt – członek kapituły katedralnej. Prezbiter – osoba konsekrowana, która przyjęła święcenia kapłańskie. Prezbiterium – architektoniczna cześć kościoła, w którym znajduje się ołtarz oraz gdzie przebywa kapłan i asysta liturgiczna podczas sprawowania Mszy świętej. Proboszcz – kapłan stojący na czele parafii. Jego głównym zadaniem jest duszpasterstwo, troska o sprawy wiernych oraz piecza nad dobrami parafii. Procesja – liturgiczna, bądź pozaliturgiczna postawa wiernych, przez którą wyraża się charakter ludu bożego zdążającego do niebieskiej ojczyzny. Profanacja – akt świętokradztwa, polegający na znieważeniu osób, miejsc i rzeczy poświęconych Bogu poprzez ich zniszczenie, nadużywanie lub zawłaszczenie z chęci ubliżenia Bogu. Profesja zakonna – publiczne złożenie ślubów zakonnych; bądź czasowych (możliwych do zerwania) bądź wieczystych. Proprium – określenie stosowane na pewne zmienne teksty Mszy św. (tropy, sekwencje) używanych lokalnie; w poszczególnych tylko diecezjach, regionach czy prowincjach zakonnych. Proprium missae – określenie zmiennych tekstów Mszy świętej: introit, psalmu responsoryjnego, sekwencji, ofertorium, modlitwy po komunii. Prostracja – inna nazwa leżenia krzyżem; jednej z postaw liturgicznych. Protestantyzm – ogół chrześcijańskich wspólnot kościelnych, powstałych w wyniku reformacji w XVI w. nie uznających zwierzchnictwa papieża oraz odrzucających w różnym stopniu doktrynę Katolicką. Prozelityzm – nawracanie innych na wiarę. W świetle XX w. ekumenizmu pojęcie negatywne. Prymas – godność kościelna z nadania papieża, od wieków związana z pewnymi stolicami biskupimi. Prymicje – pierwsza Msza święta nowo wyświęconego kapłana w rodzinnej parafii. Przeistoczenie – transsubstancjacja (przemiana, zmiana substancji, istoty, przy zachowaniu postaci) chleba w Ciało i wina w Krew Pańską, które ma miejsce w czasie Eucharystii. Przyklęknięcie – gest liturgiczny polegający na oddaniu czci przez dotknięcie kolanem posadzki. Psalm – w liturgii jest to (zazwyczaj śpiewany) fragment z Pisma Świętego pomiędzy czytaniami. Psalmodia – układ psalmów do danej modlitwy Liturgii Godzin. Psałterz – księga psalmów, z jedna z ksiąg kanonicznych Starego Testamentu. Psałterzysta – ministrant, kleryk lub osoba świecka wykonująca śpiew psalmu podczas Mszy świętej. Pueri cantores – inaczej schola śpiewacza, złożona z chłopców. Pulpit – w swojej obecnej formie nazywany także amboną. Miejsce czytania Słowa Bożego. Puryfikacja – (łac. puro – czyszczę) obmycie naczyń liturgicznych, w których spoczywały postacie eucharystyczne z pozostałości po nich (kropli Krwi Pańskiej i okruchów Ciała) i wytarcie ich bielizną kielichową (puryfikaterzem). Puryfikaterz – bawełniany ręczniczek służący do osuszania naczyń liturgicznych po usunięciu z nich Ciała i Krwi Pańskiej. Puszka – także cyborium, duży kielich, bądź mniejsze naczynie przeznaczone do przechowywania konsekrowanego chleba. Pyxis – mała puszka do przechowywania komunikantów w bursie. R Racjonał – (łac. rationale) – specjalny rodzaj ozdobnego paliusza, nadawanego przez papieża wybranym stolicom biskupim. Rada duszpasterska – mianowany przez biskupa zespół wiernych: osób konsekrowanych oraz osób świeckich do spraw dotyczących posługi duszpasterskiej i apostolatu świeckich w diecezji. Rada kapłańska – zespół kapłanów, stanowiący radę biskupa reprezentującą wszystkich kapłanów diecezji. Posiada głos doradczy. Raj – w Księdze Rodzaju cudowny ogród, Eden, stan nieśmiertelności i nieskazitelności. Miejsce harmonijnego życia człowieka z Bogiem i przyrodą. Refektarz – pomieszczenie zakonne lub seminaryjne, w którym spożywa się posiłki oraz odbywa walne zgromadzenia. Regina caeli – pieśń „Królowo Nieba wesel się”. Jedna z antyfon śpiewanych w okresie Wielkanocnym. Rektor – kapłan opiekujący się z polecenia biskupa kościołem, który nie jest kościołem parafialnym i nie jest własnością żadnego zakonu. Nie posiada jednak uprawnień proboszczowskich. Relikwiarz – naczynie liturgiczne służące do przechowywania, adorowania oraz oddawania czci relikwiom. Relikwie – (łac. relniquo – pozostawiać) pozostałości szczątków, a także przedmiotów bezpośrednio związanych z życiem świętych. Requiem – dawniej nazwa Mszy świętej żałobnej. Odnosił się do liturgicznych utworów muzycznych, części zmiennych, stosowanych w liturgii pogrzebowej. Requiescat in pace – łac. niech spoczywa w pokoju. Responsorium – (łac. responso – odpowiadam) forma odpowiedzi ludu wiernego na Słowo Boże. We Mszy św. najlepiej widoczna w psalmie responsoryjnym, gdzie lud odpowiada refrenem na psalm wykonywane przez psałterzystę. R. występuje także w Liturgii Godzin. Retabulum – ozdobna nadbudowa ołtarza przedpoborowego (przysuniętego do ściany), szczególnie rozwinięta w epoce baroku. Rezurekcja – (łac. resurrectio – zmartwychwstanie). To procesja kończąca celebrację Wigilii paschalnej. Jest ona uroczystym oznajmieniem zmartwychwstania Chrystusa. Rokieta – strój chórowy prałatów zbliżony wyglądem do komży o wąskich rękawach. Roraty – śpiew na wejście Mszy św. wotywnej o Matce Bożej w Adwencie („Rorate caeli desuper”). Nazwa zwyczajowa Mszy św. adwentowej, podczas której świątynia jest pogrążona w ciemnościach, a światło zapalane jest podczas śpiewu „Gloria”. Przygotowuje do czasu narodzenia się Chrystusa. Różaniec – jego początki sięgają XII w. (rozpowszechniony w XVI w.) i zwyczaju wielokrotnego powtarzania modlitw. Różaniec łączy modlitwę ustną z myślą. Jest rozważaniem dzieła zbawienia w oparciu o tajemnice życia Jezusa i Jego Matki, któremu towarzyszy odmawianie modlitw „Ojcze nasz”, „Zdrowaś Maryjo” oraz „Chwała Ojcu”. Rubryka – (od łac. ruber – czerwony) napomnienia, objaśnienia i zasady sprawowania obrzędów liturgicznych, znajdujące się obok tekstów wypowiadanych na głos w księgach liturgicznych. Nazwa pochodzi od koloru, w jakim się je zapisuje (na czerwono). Rubryk nigdy nie czyta się na głos. Ryt – (łac. ritus) obrządek. Rytuał – księga liturgiczna regulująca sposób odprawiania obrzędów liturgicznych – przede wszystkim sakramentów i sakramentaliów. S Sacrarium – dawna nazwa zakrystii (stąd nazwa „zakrystia”). Kiedyś Najświętszy Sakrament przechowywano w zakrystii. Sacrosanctum concilium – Konstytucja o Liturgii Świętej Soboru Watykańskiego II z 4 grudnia 1963 roku. Jest podstawą posoborowej odnowy liturgii. Oznacza się ją skrótem KL. Sacrum – (łac. sacer – święty) coś świętego, wobec czego należy zachować szacunek, powagę. Sakra – określenie stosowane na przyjęcie święceń episkopatu (biskupich). Sakrament – szczególny znak działania Bożej łaski w życiu człowieka. W sakramencie wyróżniamy jego formę i materię (zazwyczaj słowa). Sakramenty działają mocą samego sprawowania (zasada: ex opere operato) nie zależą od predyspozycji (stanu) moralnego tak sprawującego jak i przyjmującego sakrament; można jednak przyjąć do niegodnie. Wyróżniamy siedem sakramentów: chrzest, bierzmowanie, eucharystia (tzw. sakramenty wtajemniczenia – inicjacji chrześcijańskiej), namaszczenie chorych, pokuty (sakramenty uzdrowienia), kapłaństwo małżeństwo (sakramenty posłania lub w służbie komunii). Sakramentalia – znaki święte ustanowione przez Kościół na wzór sakramentów, ich zadaniem jest uświęcenie różnych sfer życia ludzkiego. Spośród nich wyróżniamy błogosławieństwa, poświęcenia i egzorcyzmy. Sakramentarz (sakramentarium) – najstarsza księga liturgiczna, zawierająca teksty Mszy św., formularze, różne modlitwy, obrzędy udzielania sakramentów i błogosławieństw. Salezjanie – Towarzystwo Salezjańskie, zał. przez św. Jana Bosko. Zgromadzenie zajmujące się wychowaniem młodzieży, szczególnie zaniedbanej z ubogich warstw społ. Salve Regina – łac. Witaj, Królowo – znana antyfona maryjna, opiewająca Matkę Bożą, jako Matkę Miłosierdzia. Antyfona ta śpiewana jest na zakończenie Komplety. Samowychowanie – praca nad sobą, nacisk na własny rozwój duchowy, doskonalenie wrodzonych talentów otrzymanych od Boga. Sanctus – śpiew „Święty, Święty, Święty”. Wykonywany w liturgii po prefacji, przed epiklezą. Sanhedryn – gr. zgromadzenie; była to żydowska rada posiadająca władzę religijną i polityczną, reprezentująca naród wybrany Sanktuarium – jest to „miejsce święte”, obecnie pojmuje się jako świątynię, w której za zgodą biskupią, mogą przybywać wierni i w szczególny sposób wypraszać łaski za wstawiennictwem świętych. Sarkofag – gr. pochłaniający ciało; kamienna trumna, często zdobiona, zawierająca epitafium, sceny z życia bądź podobiznę zmarłego. Satanizm – termin określający ogół systemów, przekonań, religii, czczących szatana jako najwyższą istotę. Sąd Kościelny – sąd powoływany przez biskupa, który rozpatruje sprawy sumienia oraz dóbr materialnych, najwyższym sądem kościelnym jest Sygnatura Kościelna oraz Penitencjaria Apostolska. Sąd Ostateczny – paruzja; powtórne przyjście Jezusa Chrystusa na ziemię. Będzie to ostateczny i publiczny sąd nad wszystkimi rozumnymi istotami. Schizma – termin określający podziały w Kościele Katolickim, schizma powstaje, gdy odłam Kościoła przypisuje sobie jego autorytet i praworządność. Schola (schola cantorum) – zespół śpiewaczy; kiedyś tylko męski, dziś także żeński lub mieszany, który wykonuje śpiewy liturgiczne w czasie sprawowania celebracji. Niegdyś tworzono je tylko w Rzymie; z czasem nakazywano ich tworzenie przy katedrach i przy większych kościołach. Dziś jego funkcje pełni bardziej grupa zwana pueri cantores. Według KL 29 zespół taki „także pełni prawdziwą funkcję liturgiczną”. Secreta – we Mszy św.; używane dawniej określenie modlitwy przed rozpoczęciem prefacji, wypowiadanej po cichu przez kapłana. Dziś jest to modlitwa nad darami (oratio super oblata). Sedillia – miejsce siedzące na prezbiterium przeznaczone dla celebransa, kapłanów koncelebrujących oraz służby liturgicznej (w szczeg. diakona i akolity). Sekta – łac. kierunek, droga; termin określający ruchy, grupy religijne, których nauka jest niezgodna z przekazem Kościoła, często działając pejoratywnie na jego wizerunek, mając na celu bardzo często cele zarobkowe. Sekularyzacja – laicyzacja; pierwotnie działania dążące do wyrwania się z władzy kościoła. Współcześnie ogół działań darzących do wyparcia wszelkich religii z życia publicznego. Sekwencja – (łac. sequentia – dosł. „ciag dalszy”) – śpiew wykonywany przed aklamacją alleluja . Jest to szczególnie uroczysty, świąteczny śpiew. Niegdyś istniała bardzo duża liczba sekwencji; odnowa posoborowa (Mszał z 1970 r.) zniosła większość z nich, pozostawiając tylko dwie: sekwencję na Niedzielę Zmartwychwstania Pańskiego (można ją wykonywać przez całą oktawę) oraz sekwencję do Ducha Św. na Niedzielę Zesłania Ducha. Sekwencjarz – księga zawierająca spis sekwencji w układzie roku liturgicznego. Seminarium duchowne – instytucja kościelna, mająca za zadanie przygotowanie kandydatów do stanu kapłańskiego. Zakładająca wieloletnią, szczegółową formację, umysłową i duchową przyszłych duchownych. Septuaginta – łac. siedemdziesiąt; pierwsze tłumaczenie hebrajskiej Biblii na język grecki. Nazwa pochodzi od liczby siedemdziesięciu tłumaczy dokonujących translacji tekstu. Skład Apostolski – Apostolskie Wyznanie Wiary; leg. formuła ułożona przez Apostołów, pierwotnie miało bardzo wielkie znacznie, było symbolem chrześcijan. Skromność – jest obiektywną, trzeźwą oceną własnych zalet, możliwości i dostosowaniem ich do własnego sposobu bycia. Skrutynia – (od łac. scrutare – badać, sprawdzać) pouczenia dawane katechumenom przygotowującym się do chrztu, mające sprawdzać ich zdatność i motywacje przed przyjęciem chrztu św. Dziś skrutynia mają miejsce podczas obrzędów chrztu dorosłych. Słowo Boże – część Objawienia, znajdująca się w Biblii czyli w Piśmie Świętym. Sobór – s. powszechny, ekumeniczny, specjalne spotkanie wszystkich biskupów świata Kościoła Katolickiego odbywające się pod przewodnictwem papieża. Sobór jest głównym wyznacznikiem zmian w Kościele na płaszczyźnie doktryny wiary, moralności, liturgii. Jeśli papież umrze w jego trakcie, obrady zostają zerwane. Spowiednik – szafarz sakramentu pokuty i pojednania; może nim być jedynie kapłan (tj. prezbiter lub biskup), który otrzymał jurysdykcję do spowiadania. Na mocy postanowienia KPK, Kan. 983 zobowiązany jest on do zachowania całkowitej tajemnicy spowiedzi, odnoszącej się do jakiegokolwiek wymiaru i części spowiedzi. Spowiedź – sakrament pokuty; najważniejszy akt penitenta, bezpośrednie wyznanie grzechów i podsumowanie stanu swojego sumienia Bogu za pośrednictwem kapłana. Aby spowiedź była ważna należy się do niej dokładnie przygotować, a także zastosować się do wskazań spowiednika. Stalle – drewniane lub kamienne, zazwyczaj bardzo ozdobne ławy, siedzenia przeznaczone dla kanoników, kapituł i mnichów, ustawione po obu stronach prezbiterium. Stipes – podstawa, na której spoczywa mensa ołtarza; winna być wykonana ze szlachetnego materiału. Stolica Apostolska – ogół instytucji zarządzających (w sensie administracyjnym) całym Kościołem Rzymskim – Kuria Rzymska, w imieniu papieża. Stolica Apostolska mieści się w Watykanie. Stuła – długi pas materiału, przewieszony przez kapłana przez szyję. Symbol urzędu kapłańskiego. Kolor stuły zależy od koloru liturgicznego dnia, bądź rodzaju udzielanego sakramentu. Diakon nosi stułę przełożoną przez ramię, spiętą u dołu. Stygmaty – łac. stigma, znak; nadzwyczajne zjawisko psychofizyczne, wyciśnięte na ciele – rany umiejscowione w miejscu ran Jezusa, pojawiają się samorzutnie i tak samo znikają. Upodabniają człowieka do cierpiącego Chrystusa, stygmaty nie świadczą o świętości osoby, ale mogą do niej prowadzić (np. św. o. Pio). Stypendium mszalne – dar ofiarowany z okazji odprawienia Eucharystii w określonej, podanej przez ofiarodawcę intencji. Praktyka składania stypendium mszalnego sięga II w. Subdiakon – jedno ze zniesionych w 1972 roku tzw. święceń niższych. Subdiakon był ustanawiany do pomocy celebransowi i diakonowi podczas liturgii. W ubiorze i zadaniach był bardzo zbliżony do diakona; nosił zamiast dalmatyki tunikę, niósł krzyż, przygotowywał kielich, śpiewał psalm, nalewał wody do kielicha, puryfikował. Submersio – sposób udzielenia sakramentu chrztu; polegał na całkowitym zanurzeniu chrzczonego w wodzie. Sufragan – biskup pomocniczy ordynariusza, a także biskup zarządzający diecezją, która nie jest metropolią. Sukcesja Apostolska – akt, dokonuje się poprzez nałożenie rąk na nowo wyświęconego biskupa, gest ten w swojej ciągłości sięga nałożenia rąk Apostołów na swoich następców, w tym św. Pawła ten z kolei na pierwszych biskupów: Tymoteusza, Tytusa i Sylwana. Suma – określenie głównej, najbardziej uroczystej Eucharystii niedzielnej. Sumienie – jest to duchowa, wewnętrzna zdolność człowieka do rozeznania dobra i zła, osądu swojego postępowania pod względem moralnym. Suplikacja – błagalna pieśń kościelna zwrócona do Boga. Najczęściej kojarzona ze śpiewem: „Święty Boże, Święty mocny…”. Sursum corda – łac. w górę serca. Suspensa – kara kościelna pozbawiająca osobę duchowną prawa pełnienia funkcji wynikających z otrzymanych święceń i sprawowanego urzędu. Sustentacja – (łac. sustentatio – podtrzymywanie) zwyczaj podtrzymywania celebransa w liturgii ze względu na jego wiek i/lub na szacunek wobec niego. Przykładem s. było np. podtrzymywanie rąk niosącego monstrancję w procesji Bożego ciała przez akolitów. Sutanna – szata nie liturgiczna noszona przez osoby duchowne. Kolory sutanny odpowiadają pozycji zajmowanej w hierarchii: czarna – klerycy, diakoni, prezbiterzy; fioletowa – biskupi, okazyjnie noszona przez prałatów; czerwona – kardynałowie, biała – papież. W krajach afrykańskich i na misjach dopuszczalna jest również biała sutanna. Symonia – świętokupstwo, handel godnościami kościelnymi, najczęściej kardynalską i papieską. Problem ten przez wieki prowadził do wewnętrznego rozkładu Kościoła. Najsilniejszy był w średniowieczu i odbija się przykrym echem do dzisiaj. Synod – jest to zjazd duchowieństwa na różnych szczeblach. Obecnie kojarzony ze zwoływaniem przez papieża Kolegium Kardynałów. Synoptyczność Ewangelii – termin określający spójność, zgodność ewangelii, które razem tworzą spójną, chodź różniącą się w niektórych szczegółach całość. O synoptyczności możemy mówić w przypadku: Mt, Mk, Łk. Synthronon – (gr. współtronowanie) poboczne trony dla prezbiterów, znajdujące się przy katedrze biskupa. Wyraźny przykład s. znajduje się w Katedrze Chrystusa Króla w Katowicach. Szabat – najbardziej świąteczny i uroczysty dzień tygodnia w judaizmie – sobota. Rozpoczynał się już w piątek wieczorem. Zaprzestawano pracy, zbędnych obowiązków. Poddawano się odpoczynkowi, chwaleniu Boga, modlitwom, rodzinnym posiłkom. Jego świętowanie nawiązuje do dnia stworzenia świata a także dzieła wybawienia Izraela. Szafarz – osoba upoważniona, do udzielania sakramentów świętych, za wyjątkiem sakramentu kapłaństwa wszystkie może udzielać prezbiter. Diakon może udzielać chrztu, komunii świętej, a także udzielić sakramentu małżeństwa. Szatan – łac. oszczerca, gr. przeciwnik; istota duchowa obdarzona rozumem i wolną wolą, dobry duch stworzony przez Boga, do upadku doprowadzony poprzez własną pychę. Największy przeciwnik Boga, przez co także człowieka, próbujący odciągnąć go od bożej miłości. Szaty liturgiczne – szaty używane w czasie sprawowania liturgii. Szkaplerz – szata złożona z dwóch płatów sukna, będąca częścią habitu zakonnego, jego zadaniem była dodatkowa ochrona stroju zakonnika, podczas pracy. Także symbol szczególnej opieki Matki Bożej, jako dwie ikony zszyte sznurkiem, które spoczywają na piersiach i plecach. Szopka – inscenizacja, próba odtworzenia sceny narodzenia Chrystusa. Pierwszą szopkę zbudował św. Franciszek z Asyżu, dzisiaj wygląd szopki zasadniczo różni się od jej pierwotnego wyglądu, ale przesłonie pozostaje takie samo. Śmierć – zjawisko fizyczne, nieodwracalne ustanie wszystkich czynności życiowych organizmu. Jest to także przejście do nowego sposobu egzystencji – życia duchowego. Śpiew gregoriański – patrz: chorał gregoriański. Środa Popielcowa – dzień rozpoczynający obchód Wielkiego Postu. Świadek bierzmowania – osoba poświadczająca odpowiednie przygotowanie kandydata do bierzmowania przyjęcie tego sakramentu, najlepiej, gdy sama jest już po bierzmowania i odznacza się dojrzałością życia religijnego. Światło – ważny, naturalny element liturgii: symbolizuje prawdę, życie, obecność Boga, nasze wyzwolenie, wreszcie samego Chrystusa, który stał się „światłem na oświecenie pogan”. Świeca – paląca się świeca jest znakiem obecności Chrystusa, jest znakiem radości, nadziei, miłości i ofiary. Święcenia – (łac. ordinatio) sakrament dający człowiekowi udział w kapłańskiej misji Chrystusa. Istnieją trzy stopnie święceń: diakonat, prezbiterat, episkopat. Może go przyjąć jedynie ochrzczony mężczyzna. Święto – (łac. festum) obchodzenie jakichś ważnych wydarzeń, tak dziejących się obecnie, jak i tych wspominanych, które się upamiętnia, lub; jak to ma miejsce w przypadku świąt chrześcijańskich: urzeczywistnia i uobecnia. Święto to także ranga obchodów liturgicznych: niższa od uroczystości. W święta śpiewamy w liturgii hymn Gloria, jednak nie odmawiamy Credo. Przed Ewangelią odczytywane jest tylko jedno czytanie (jak w dzień powszedni lub we wspomnienie). Święty – sam Bóg: Święty Świętych, także: określenie używane na osobę kanonizowaną przez Kościół, ale także każdy człowiek, który z całego serca wypełniał swoje życiowe powołanie, karmiąc się słowem bożym i chlebem eucharystycznym, miłując bliźniego swego jak siebie samego. Świętych obcowanie – prawda wiary, zakładająca, iż Kościół tworzą żyjący ludzie, ale również zmarli, święci, a także osoby będące w czyśćcu, zespalaną przez wzajemną miłość. T Tabernakulum – masywna szafka przystosowania do przechowywania hostii oraz, Przenajświętszego Sakramentu w kustodii. Wykonane najczęściej z metalu, ma chronić przed profanacją ciała pańskiego. Tajemnica spowiedzi – patrz: spowiednik. Te Deum – „Ciebie, Boga, wysławiamy”, uroczysta pieśń dziękczynna wykonywana podczas szczególnych Mszy Świętych. Teofania – gr. Objawienie Boże (Pańskie). Teologia – (gr. theos – Bóg, logos – nauka; nauka o Bogu) dziedzina nauki posiadająca własne źródła poznania i metody badawcze. Stara się ona wyrazić nadprzyrodzoną rzeczywistość – relację człowieka z Bogiem, Jego przymioty. Tercjarstwo – trzeci zakon, termin określający zrzeszenie ludzi poza zakonem, którzy jednak dążą do świętości w oparciu o regułę zakonną. Grupy praktykujące mogą powstawać wyłącznie na zgodą papieża. Tiara – papieska korona, triregnum, składająca się z trzech diademów, koron. Wysadzana drogimi kamieniami i złotem. Symbolizuje wszelką zwierzchność papieża nad władzą świecką. Obecnie nieużywana. Tomizm – prąd filozoficzny, z czasem kierunek w filozofii chrześcijańskiej. Jego twórcą był św. Tomasz z Akwinu. Najważniejsze dzieła to „Suma filozoficzna” i „Suma teologiczna”. Tonsura – wygolony krążek na głowie, ciemieniu. Znak przynależności osoby duchownej do Kościoła. Zwyczaj zniesiony przez Sobór Watykański II. Traktus (tractus) – śpiew przed ewangelią, zazwyczaj dwuwierszowy, wykonywany w niedziele i święta Wielkiego Postu oraz podczas Triduum Paschalnego. Wykonuje się go w sposób ciągły, bez responsorium (powtórzenia). Śpiewa go schola lub psałterzysta. Transept – nawa budowana prostopadle do nawy głównej kościoła. Nadawała planowi świątyni kształt krzyża. Treny – utwory liryczne, o tematyce pogrzebowej, żałobnej, zazwyczaj opiewające osobę, która zmarła. Także; jeden z gatunków literackich, występujących w Biblii. Triduum – łac. trzy dni, obchody trwające trzy dni. W Kościele jedynym Triduum pozostało Święte Triduum Paschalne – okres, w którym świętujemy i upamiętniamy tajemnicę paschalną: mękę, śmierć i zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Obejmuje Wielki czwartek, Wielki Piątek oraz Wigilię Paschalną (Wielkanoc), stanowiąc jeden wielki obchód. Trinacja – trzykrotne odprawienie Mszy świętej w ciągu jednego dnia prze tego samego kapłana. Zgody na tri nację może, w wyjątkowych przypadkach, udzielić biskup. Trinacja dla prezbiterów nie wymagająca zgody biskupa jest dozwolona tylko we Wspomnienie Wszystkich Wiernych Zmarłych (2 XI). Tropy – w średniowieczu: określenie różnych form jednogłosowego śpiewu we Mszy i Liturgii Godzin, które powstawały nad zapisem nutowym utworów. Trójca Święta – jedna z największych tajemnic wiary, dogmat. Termin określający jednego Boga w trzech osobach, zakładając równość między Bogiem Ojcem, Synem Bożym i Duchem Świętym. Trybularz – kadzielnica, naczynie liturgicznie, w którym spalane jest kadzidło podczas Mszy i nabożeństw. Trybunał Pokuty – sąd kościelny. Tunika (tunicella) – szata liturgiczna, podobna do dzisiejszej alby. Niegdyś szata codzienna mieszkańców basenu Morza Śródziemnego, szczególnie urzędników, senatorów. Nosili ją biskupi i diakoni, następnie zakładano ją w liturgii na albę. Kiedyś szata subdiakona. Zniesiona po 1972 roku. Turyferariusz – ministrant kadzidła, odpowiedzialny za utrzymanie w należytym stanie trybularza oraz pomoc w okadzaniu podczas Mszy i nabożeństw. Tympanon – trójkątne zwieńczenie ściany frontowej budowli. Często ozdobione płaskorzeźbą i bogatym gzymsem. U Ubóstwo – ograniczone posiadanie dóbr materialnych, umiarkowane z nich korzystanie. Jest podstawą wielu reguł zakonnych. Wyraża się w dorzuceniu przywiązania do rzeczy doczesnych. Ucałowanie ołtarza – gest liturgiczny, który kapłan, a także diakon, wykonuje na początku i na zakończenie Eucharystii, a także w czasie uroczystego sprawowania Liturgii Godzin. Jest to wyraz czci oddawanej ołtarzowi, który symbolizuje samego Chrystusa. Uczciwość – termin określający postawę człowieka, kierującego się prawością i poprawnością moralną wypływającą z jego wewnętrznego poczucia potrzeby dobra. Umartwienie – asceza; dobrowolny akt pokuty, postu, żarliwej modlitwy, mający ćwiczyć duszę, uodpornić ją na działanie pokus, zbliżyć swoje życie do życia Chrystusa. Urbi et Orbi – „Miastu i Światu” Specjalne papieskie błogosławieństwo udzielane z balkonu bazyliki św. Piotra w bardzo ważnych okolicznościach. Pozwala otrzymać odpust zupełny. Uroczystość – najwyższy rangą stopień uroczystości kościelnej. Uroczystość rozpoczyna się I Nieszporami (wieczorem dnia poprzedzającego). W czasie mszy wykonuje się hymn Gloria oraz odmawia się wyznanie wiary (Credo). Uwielbienie – akt oddania Bogu czci, chwały, podziękowania, wywyższenia i uznania jego boskości. Najczęściej dokonuje się w śpiewie i modlitwie. W Wakat – termin określający okres pomiędzy śmiercią, lub rezygnacją papieża, a wyborem nowego. W czasie wakatu najwyższą władzę świecką w kościele sprawuje Kolegium kardynalskie na czele z kardynałem kamerlingiem. Waskulum – naczynie liturgiczne z wodą umieszczane przy tabernakulum, w celu obmycia palców po komunikowaniu. Watykan – miasto, a zarazem państwo, znajdujące się w Rzymie jako jego dzielnica. Powstał po upadku Państwa Kościelnego w 1870 r., na mocy układów laterańskich z 1929 r. swoją nazwę biorąc od wzgórza, na którym się znajduje. Watykan jest monarchią hierarchiczną, a jego głową jest papież posiadający najwyższą władzę świecką i duchową. Watykan jak każde państwo ma własne urzędy, prawo do własnej waluty. Język urzędowy to włoski i łacina. Welon – szata liturgiczna używana podczas udzielania błogosławieństwa Najświętszym Sakramentem. Tak określana jest również tkanina, którą nakryty jest kielich oraz nakrycie monstrancji. Wiatyk – pokarm duchowy, komunia; przyjmowany przez konającego jako pokarm na drogę do wieczności. Wieczerza Pańska – Ostatnia Wieczerza; wg ew. akt sprawowania przez Chrystusa pierwszej Eucharystii, przemiany chleba i wina w Ciało i Krew pańską. Także: jedna z nazw Mszy św. Wieczna Lampka – lampion, święcący się nieustannie w pobliżu tabernakulum symbol obecności Jezusa w tabernakulum. Gaśnie w Wielki Piątek. Wielka Doksologia – we Mszy św.; uroczyste, trzykrotne uwielbienie Boga słowami: „Przez Chrystusa, z Chrystusem i w Chrystusie…”, przy którym kapłan wznosi w górę przemienione postacie eucharystyczne. Wielkanoc – najstarsze i największe święto chrześcijańskie, obchodzone w niedzielę po pierwszej wiosennej pełni księżyca, na pamiątkę zmartwychwstania Chrystusa i ostatecznego pokonania śmierci. Wielki Post – (łac. Hebdomada Sancta) okres w Kościele Katolickim trwający od Środy Popielcowej do wieczora Wielkiego Czwartku. Pamiątka czterdziestodniowego postu Chrystusa. Czas umartwienia, refleksji i przygotowania do obchodów Triduum Paschalnego. Wielki Tydzień – ostatnie dni Wielkiego Postu od Niedzieli Palmowej do Wielkiego Czwartku, a także Triddum do Niedzieli Zmartwychwstania. Wigilia – łac. vigilia – czuwanie; zasadniczo nabożeństwo odprawiane w dni poprzedzające ważniejsze święta i uroczystości kościelne. Wikariusz – kapłan pomocniczy proboszcza, bądź biskupa. Wina – (łac. culpa) stwierdzenie pewnego faktu dokonanego, mającego negatywny wpływ na jego wykonawcę, także stwierdzenie popełnionego czynu jako szkodliwy, krzywdzący, zasługujący na potępienie, ukaranie. Efekt grzechu, wyrzut sumienia. Wino – wino mszalne, sporządzane z winogron, bez żadnych dodatków chemicznych: może być zarówno białe jak i czerwone. W momencie konsekracji przemienia się w Krew Pańską. Witraż – kompozycja wykonana z kolorowego szkła, przedstawiająca najczęściej epizody z życia świętych. Stosowana jako ozdobna szyba w oknach świątyń. Wizytacja – jedna z najważniejszych form pasterskiego posługiwania biskupa. Polega na spotkaniu biskupa z miejscowym duchowieństwem i wiernymi w celu bliższego poznania, zachęcania do praktykowania wiary. Włożenie rąk – gest liturgiczny, wyrażający szczególną modlitwę nad tym, na którego wkładane są ręce. Oznacza przekazanie mocy, siły, sprawowania urzędu. Towarzyszy obrzędowi święceń diakonatu oraz kapłańskich. Wniebowstąpienie Pańskie – uroczystość obchodzona czterdzieści dni po zmartwychwstaniu, jako wspomnienie odejścia Chrystusa do nieba, przypomnienie jego ofiary i ostateczne zapewnienie o życiu wiecznym. Wniebowzięcie NMP – ostateczny tryumf, wywyższenie Matki Bożej, która po zaśnięciu została z ciałem wzięta do nieba i tam ukoronowana przez Boga na królową Nieba i Ziemi. Woda Święcona – znak duchowego oczyszczenia i odrodzenia w chrzcie świętym. Woda święcona jest często urzynana, podczas aspersji, w kropielnicach przy drzwiach kościołów, podczas pogrzebów, a także w wielu sakramentaliach i błogosławieństwach. Wotum – łac. życzenie; materialny wyraz prośby kierowanej do Boga, bardzo często za pośrednictwem Matki Bożej, bądź świętych. Mogą to być drobne przedmioty jak i całe świątynie. Wspomnienie – (łac. memoriale) najniższy rangą obchód liturgiczny, dotyczący życia świętych. Rozróżniamy wspomnienia dowolne oraz obowiązkowe. Wspomnienie Wszystkich Wiernych Zmarłych – 2 listopada. Wspólnota – zbiorowość, oparta na silnych uczuciach, więziach, poczuciu przynależności i bezpieczeństwa. Podtrzymująca wspólną tradycję. Wstrzemięźliwość – jedna z czterech cnót kardynalnych. Polega na powściąganiu skłonności do przyjemności zmysłowych i zapewnia równowagę w używaniu dóbr stworzonych. Wtajemniczenie chrześcijańskie – zazwyczaj odnosi się do przyjęcia trzech sakramentów tzw. wtajemniczenia chrześcijańskiego: chrztu, bierzmowania i komunii. W szerszym rozumieniu: całokształt poznawania prawd wiary, nauki Kościoła, ewangelii. Wulgata – łacińskie tłumaczenie tekstu Pisma Świętego z jęz. oryginalnych, dokonane przez św. Hieronima na polecenie papieża Damazego I. Przez Sobór Trydencki uznana oficjalnym przekładem tekstu Biblii. Wydanie wzorcowe – patrz: editio typica. Wyrzuty Sumienia – głos duszy; wewnętrzny osąd własnego postępowania, często podświadomy i nie dający się logicznie wytłumaczyć. Wystawienie – wystawienie Najświętszego Sakramentu do adoracji dla wiernych, stosowane od XIV. Hostię św. wystawia się w kustodii lub w monstrancji. W. zwykle kończy się błogosławieństwem sakramentalnym NS. Wyznanie wiary – (łac. Credo) jeden z symbolów wiary, tekst zawierający najważniejsze prawdy naszej wiary; niejako streszczenie tego, w co wierzymy i co wyznajemy. We Mszy św. niedzielnej i w uroczystości; wypowiadane publicznie i wspólnie w zgromadzeniu liturgicznym przed modlitwą powszechną. Wyznawca – (łac. confesor) święty, który umarł śmiercią naturalną, nie był ani kapłanem, ani biskupem, ani zakonnikiem. Zaleca się jednak stosowanie określeń: święty mężczyzna, święta kobieta. Z Zabobon – ogół czynności niezgodnych z wiarą, często mający podłoże pogańskie. Także bałwochwalstwo, wróżbiarstwo, magia, wiara w amulety, które sprzeczne są z wolą i zamysłem Bożym. Zacheuszki – świeczniki, które ustawiane są w miejscach, gdzie podczas konsekracji kościoła mury zostały namaszczone krzyżmem świętym. Zadośćuczynienie – akt penitenta, zadany przez spowiednika, którego celem jest próba naprawienia zła wyrządzonego grzechem. Zaduszki – patrz: Wspomnienie Wszystkich Wiernych Zmarłych. Zakrystia – miejsce przechowywania paramentów liturgicznych, ksiąg i innych elementów potrzebnych do przygotowania liturgii. Niegdyś przechowywano tam Najświętszy Sakrament – sakrarium – stąd wzięła się nazwa. Pomieszczenie to jest połączone z budynkiem prezbiterium. Zakrystian – inaczej kościelny: osoba opiekująca się zakrystią – przygotowuje liturgię pod względem technicznym: księgi, szaty, paramenty. Zemsta – akt nienawiści, nieodparta chęć wyrządzenia zła za zło, wypływająca z braku przebaczenia. Zesłanie Ducha Świętego – uroczystość kończąca okres wielkanocny, pamiątka nawiedzenia wieczernika i obdarzenie darami Ducha Świętego apostołów. Zgoda – współczucie między ludźmi oparte na wzajemnej miłości i trosce o bliźniego. Panuje tam, gdzie jest przebaczenie, cierpliwość i zdolność do wyrzeczenia się dobra na rzecz drugiego człowieka. Zgorszenie – złe, nieodpowiedzialne zachowanie, negujące przykazanie miłości, dawanie niepoprawnego przykładu swoim postępowaniem, co uważane jest za grzech. Zgromadzenie liturgiczne – całość wspólnoty celebrującej liturgię, a więc: celebrans, asysta liturgiczna, wszyscy wierni i porządkowi. Zmartwychwstanie – powstanie z martwych Chrystusa, ostateczne pokonanie śmierci. Nadzieja na zbawienie i życie wieczne w niebie. Pamiątkę tego wydarzenia obchodzimy co roku w Niedzielę Zmartwychwstania Pańskiego. Zmieszanie postaci – (łac. commixto) zmieszanie postaci wina i chleba (a więc Krwi i Ciała Pańskiego) we Mszy świętej. Odbywa się podczas śpiewu Baranku Boży. Kapłan ułamawszy cząstkę chleba wpuszcza ją do kielicha na znak jedności ofiary Jezusa Chrystusa. Znak krzyża – krzyż początkowo będąc znakiem haniebnej śmierci, stał się znakiem zwycięstwa i zmartwychwstania. Jest to znak zbawienia, identyfikujący chrześcijanina, wyznaniem wiary w trój jedynego Boga. Znak pokoju – znak pojednania z bliźnim, dokonywany podczas każdej Mszy Świętej. Symbol braterskiej wspólnoty. Zwiastowanie – wydarzenie, podczas którego archanioł Gabriel objawił Maryi Boży plan wobec niej. Po zawierzeniu się woli Boga nastąpiło mocą Ducha Świętego poczęcie Chrystusa w jej łonie. Zwyczaj – stały sposób postępowania, przyjęty przez grupę, wspólnotę. Zwyczaje powstają na łonie tradycji tym samym ubogacając ją. Istnieją także zwyczaje w liturgii. Życie wieczne – stan ostatecznego szczęścia człowieka w zjednoczeniu z Bogiem Ojcem. Jest nadzieją i celem, do którego mamy dążyć poprzez dobre życie kierując się nauką Kościoła. Szaty i stroje liturgiczne Alba - Biała, długa, najczęściej płócienna spodnia szata liturgiczna. Biret - Nakrycie głowy katolickich duchownych w kształcie czterokątnej, sztywnej czapeczki z trzema lub czterema rogami i pomponem. Cingulum (pasek) - (pasek, sznur) cingulum przepasuje się albę. Zwykle białe, choć może być w kolorze dnia. Dalmatyka - wierzchnia, ozdobna szata liturgiczna diakona podobna do ornatu, ale posiadająca rozcięte rękawy. Dystynktorium - wzorowany na krzyżu biskupim ozdobny, metalowy emblemat w kształcie krzyża lub medalionu używany przez kanoników do uroczystego lub chórowego stroju. Habit - ubiór noszony przez zakonników i zakonnice chrześcijańskie. Humerał - płócienna szata liturgiczna w kształcie prostokątnej chusty zaopatrzonej w sznurki, nakładana na ramiona pod albę. Infuła - (mitra) liturgiczne nakrycie głowy biskupa (opata). Składa się z dwu sztywnych tarcz z przedniej i tylniej strony oraz z dwu zwisających z tyłu wstęg. Kapa - wierzchnia, ozdobna szata liturgiczna w kształcie półkolistego płaszcza zapinanego na piersiach klamrą. Używana przy procesjach, sprawowaniu sakramentów i sakramentaliów z wyjątkiem Mszy św. Komża - sięgająca najdalej do kolan, niekiedy ozdobiona, biała, płócienna szata używana podczas wykonywania czynności liturgicznych. Mitra - (infuła) liturgiczne nakrycie głowy biskupa (opata). Składa się z dwu sztywnych tarcz z przedniej i tylniej strony oraz z dwu zwisających z tyłu wstęg. Mucet - pelerynka sięgająca do łokci, z przodu najczęściej zapinana na guziczki, będąca oznaką władzy, noszona przez papieża, kardynałów, biskupów a także duchownych, którzy otrzymali taki przywilej (kanonicy niektórych kapituł). Ornat - wierzchnia, ozdobna szata liturgiczna używana przez kapłana, zasadniczo do sprawowania Mszy Św. Paliusz - biała, wełniana taśma ozdobiona sześcioma krzyżykami z czarnego materiału, mającą formę naszyjnika o dwu zakończeniach. Noszą go: papież, patriarchowie, prymasi i metropolici. Pastorał - (baculus), element stroju liturgicznego, długa, ozdobna laska, będąca oznaką władzy pasterskiej. Biskupi i opaci używają pastorału zakończonego spiralą, papież zaś, zwieńczonego krzyżem. Pektorał - ozdobny krzyż noszony na piersiach przez biskupów. Piuska - okrągła, niewielka czapeczka, dla papieża w kolorze białym, kardynałów purpurowym, biskupów fioletowym i opatów w kolorze habitu. Pontyfikalia - oznaki godności biskupiej, noszone podczas uroczystych liturgii: mitra, pastorał, piuska, pektorał oraz pierścień. Rokieta - rodzaj komży o wąskich rękawach, podbitej najczęściej fioletową tkaniną, noszonej przez prałatów i kanoników jako strój chórowy lub na uroczystościach. Stuła - element stroju liturgicznego w kształcie szarfy używany przez duchownych jako znak władzy kapłańskiej. Sutanna - strój duchownych; długa, sięgająca do kostek suknia z niskim, stojącym kołnierzykiem, zapinana z przodu na rząd małych guzików. Kapłani noszą sutanny czarne, biskupi fioletowe, kardynałowi purpurowe. Nadto niektórzy kapłani (kanonicy, prałaci) mają przywilej noszenia sutanny fioletowej, bądź z fioletowymi dodatkami (pas, mucet). Szkaplerz - szeroki pas materiału z przodu i z tyłu, zakładany na habit, oznaka czci dla Matki Bożej. Może też występować w postaci skórzanego medalika szkaplerznego noszonego również przez świeckich pod ubraniem. Welon - chusta do zasłaniania; wyraz czci, przede wszystkim jako welon naramienny używany przez błogosławiącego monstrancją. Kolory szat i ich symbolika Biały - kolor radości: - Boże Narodzenie i okres Bożego Narodzenia; - Uroczystość Zmartwychwstania i okres Wielkanocny; - Święta ku czci Chrystusa; - Święta ku czci Świętych (którzy nie byli męczennikami). Czerwony - kolor krwi, ognia, miłości, królewski: - Niedziela Palmowa; - Wielki Piątek; - Uroczystość Zesłania Ducha Świętego; - Święta ku czci Świętych Męczenników. Fioletowy - kolor pokuty i żałoby: - okres Adwentu; - okres Wielkiego Postu; - podczas Mszy św. pogrzebowych. Zielony - kolor nadziei i życia: - w niedziele zwykłe; - dni powszednie okresu zwykłego w ciągu roku. Różowy - kolor radości wśród pokuty: - III Niedziela Adwentu; - IV Niedziela Wielkiego Postu. Agenda - zbiór przepisów i formuł modlitw dotyczących sprawowania sakramentów i sakramentaliów. Benedykcjonał - księga liturgiczna zawierająca teksty błogosławieństw i poświęceń osób, rzeczy i miejsc. Brewiarz - (Liturgia godzin) księga zawierająca teksty modlitw na różne pory dnia, do odmawiania których zobowiązani są duchowni. Ceremoniał - księga zawierająca przepisy i formy uroczystego sprawowania liturgii. Ewangeliarz - ozdobna księga liturgiczna zawierająca tekst Ewangelii używana podczas uroczystych celebracji liturgicznych. Kancjonał - śpiewnik zaopatrzony w zapis nutowy zawierający teksty śpiewów wykonywanych w czasie nabożeństw i czynności liturgicznych. Lekcjonarz - księga zawierająca tzw. lekcje, czyli fragmenty ze Starego i Nowego Testamentu czytane lub śpiewane, przewidziane na wszystkie dni roku liturgicznego. Mszał - księga liturgiczna zawierająca wszystkie teksty zmienne i stałe oraz przepisy potrzebne do odprawiania Mszy św. Pontyfikał - księga liturgiczna zawierająca modlitwy i sposób sprawowania sakramentów, poświęceń i błogosławieństw oraz innych czynności liturgicznych przez biskupa. Psałterz - część księgi Liturgii godzin zawierająca psalmy, podzielona na różne dni i pory dnia, w układzie czterotygodniowym. Rytuał - księga liturgiczna zawierająca teksty i wskazówki, jak kapłan powinien sprawować poszczególne sakramenty i sakramentalia, jakie winien odmawiać modlitwy podczas procesji i błogosławieństw. Naczynia i sprzęt liturgiczny Ampułki - szklane, rzadziej metalowe, małe naczynka na wodę i wino potrzebne do sprawowania Mszy św. Baldachim - ozdobna tkanina rozpięta na czterech drążkach lub daszek nad godnymi czci miejscami (ołtarz), osobami (tron biskupi), a przede wszystkim niesiony podczas procesji nad kapłanem niosącym Najświętszy Sakrament. Bursa - ozdobna, sztywna torebka z tkaniny, w której kapłan nosi Najświętszy Sakrament, np. do chorych. Chrzcielnica - zbiornik na wodę chrzcielną umieszczony w świątyni, w prezbiterium lub oddzielnej kaplicy, służący do udzielania chrztu. Dzwonki - dzwonki służące do informowania wiernych podczas sprawowania liturgii, kiedy mają usiąść lub powstać, np.: na Przeistoczenie. Gong - sprzęt składający się z dźwięczącej przy uderzeniu tarczy lub kilku tarcz oraz pałeczki. Używany jest głównie podczas Przeistoczenia. Kadzielnica - (trybularz) metalowe naczynie umocowane na łańcuszkach, zamykane perforowaną pokrywką, w którym spala się kadzidło. Kielich - naczynie liturgiczne wykonane ze szlachetnych metali, często bogato zdobione, używane podczas Mszy św. do konsekracji wina. Składa się z czary (wewnątrz pozłacanej lub posrebrzanej) stopki i łączącego je trzonu. Kociołek - naczynie z uchwytem na wodę święconą używaną do poświęceń i aspersji. Wraz z kociołkiem używa się kropidła. Koładka - (grzechotka) drewniany przyrząd składający się z młoteczka, podstawki i rączki, używany zamiast dzwonków i gongu od Wielkiego Czwartku do Wigilii Paschalnej. Korporał - kwadratowy kawałek lnianego, białego płótna, składany na dziewięć części, na którym stawia się naczynia z Najświętszymi Postaciami, w celu uchronienia przed upadkiem świętych partykuł. Kredencja - stolik znajdujący się zwykle w prezbiterium, na którym umieszcza się naczynia używane podczas Mszy św. (kielich, ampułki), oraz na którym można dokonywać puryfikacji. Kustodia - niewielkie, najczęściej przeszklone naczynie, w którym przechowywana jest Hostia przeznaczona do wystawienia w monstrancji. Lawaterz - naczynie z wodą służące do dokonywania rytualnych obmyć. Łódka - (navicula) naczynie na kadzidło, nazwane tak z powodu swojego kształtu, zaopatrzone w łyżeczkę do nasypywania kadzidła do trybularza. Melchizedek - rozwierany uchwyt w kształcie księżyca do przytrzymywania Hostii w kustodii i monstrancji. Monstrancja - ozdobne, drogocenne naczynie liturgiczne, w którym wystawia się Najświętszy Sakrament do publicznej adoracji lub na procesję eucharystyczną. Palka - kwadratowy, usztywniany kawałek płótna, służący do nakrycia kielicha mszalnego w celu uchronienia Najświętszej Krwi przed zabrudzeniem. Patena - naczynie na hostię w kształcie niewielkiego talerzyka lub głębszego naczynia. Wykonane jest ze szlachetnego metalu, często ozdobione. Pulpit - drewniana, metalowa lub plastikowa podstawka do mszału stawiana na ołtarzu. Puryfikaterz - mały, biały, złożony na trzy części prostokątny kawałek płótna lnianego bądź konopnego, służący do puryfikacji, czyli do wycierania naczyń liturgicznych i palców celebransa. Puszka - zdobione naczynie w kształcie kielicha zaopatrzonego w przykrywkę, służące do przechowywania Najświętszego Sakramentu i rozdzielania Go wiernym. Sygnaturka - dzwonek wejściowy, umieszczony zazwyczaj przy wyjściu z zakrystii do prezbiterium używany do informowania zgromadzonych wiernych, że rozpoczyna się procesja do ołtarza, a wraz z nią liturgia. Trybularz - (kadzielnica) metalowe naczynie umocowane na łańcuszkach, zamykane perforowaną przykrywką, w którym spala się kadzidło. Vasculum - małe naczyńko zaopatrzone w przykrywkę, stojące obok tabernakulum, a służące do obmycia z partykuł rąk kapłana. ABSOLUCJA (rozgrzeszenie) - udzielane przez kapłana w sakramencie pokuty odpuszczenie grzechów. ADORACJA - oddanie czci, uwielbienie, uniżenie się przed Bogiem, hołd oddawany Bogu. AKOLITA - posługujący w liturgii (przygotowuje ołtarz i dary ofiarne oraz pomaga w Rozdawaniu Komunii św. i udzielaniu Komunii chorych). AKOLITKI - lichtarze z płonącymi świecami używane w czasie czytania Ewangelii oraz w procesjach niesione obok krzyża. ALBA - długa, biała spodnia szata liturgiczna (kapłana i służby liturgicznej w czasie liturgii) ,symbolizująca łaskę chrztu św. ALUMN - student Seminarium Duchownego (częściej używa się określenia kleryk). AMBONA - miejsce do czytań biblijnych oraz wygłaszania homilii (kazań), dziś najczęściej pulpit zwany ambonką usytuowany w prezbiterium. AMPUŁKI - są to naczynia liturgiczne w kształcie małych dzbanuszków w których podaje się wino i wodę do mszy św. ANIOŁ PAŃSKI - modlitwa odmawiana rano, w południe i wieczorem dla uczczenia Wcielenia Bożego i macierzyństwa Najświętszej Maryi Panny. ANTYFONA - refren rozpoczynający i kończący psalm w liturgii godzin, używany też podczas Mszy św. i w nieszporach. APOKRYFY - księgi wczesnochrześcijańskie tematycznie związane z Pismem św. (często zawierają opisy z życia Pana Jezusa). APOSTOLAT - urząd głoszenia Ewangelii i posługa sakramentalna (duchownego), w przypadku świeckich - czynne zaangażowanie w Kościele poprzez przykład życia i modlitwę. APSYDA - półkolista wnęka w ścianie kościoła lub kaplicy, zwykle w niej miejsce na tabernakulum lub krzesła dla kapłana. ARCHIDIECEZJA - jednostka terytorialna administracji kościelnej. ARCYBISKUP - tytuł biskupa stojącego na czele archidiecezji (metropolii). ASPERSJA - liturgiczne pokropienie wiernych wodą święconą jako przypomnienie chrztu, jego skutków i zobowiązań. ASYSTA - diakon lub dwaj diakoni towarzyszący biskupowi bądź kapłanowi w uroczystej celebracji. AUREOLA - koło otaczające głowy świętych (symbolizujące świętość). BALDACHIM - ozdobny daszek lub ozdobna osłona z materiału nad godnymi czci miejscami i osobami, przede wszystkim jako osłona niesiona nad Najświętszym Sakramentem. BAPTYSTERIUM - wolno stojąca kaplica chrzcielna lub element dawnych kościołów biskupich, w kościołach parafialnych przeważnie tylko chrzcielnica. BAZYLIKA - w sensie architektonicznym - kościół wielonawowy (nawa główna wyższa od naw bocznych), basilica minor - tytuł nadawany znaczniejszym kościołom. BEATYFIKACJA - uznanie za błogosławioną, osobę zmarłą w opinii świętości (poprzedzone procesem beatyfikacyjnym) BIBLIA - Pismo Święte - zbiór ksiąg napisanych pod natchnieniem Ducha Świętego zawierających słowo skierowane do ludzi przez Boga. BIERZMOWANIE - sakrament wtajemniczenia chrześcijańskiego, w którym człowiek otrzymuje w szczególny sposób Ducha Świętego. BINACJA - dwukrotne odprawianie Mszy św. jednego dnia (prawa binacji udziela Biskup). BIRET - nakrycie głowy duchownych katolickich. BISKUP - zwierzchnik Kościoła lokalnego (diecezji), który przewodniczy wspólnocie wiernych mocą bezpośredniego apostolskiego pełnomocnictwa. BŁOGOSŁAWIEŃSTWO - życzenie uzyskania specjalnej przychylności Bożej dla jednostki, wspólnoty lub rzeczy przez odpowiednie słowa i towarzyszące im gesty sakralne, modlitwa nad rzeczą lub osobą w celu uproszenia pomocy od Boga. BREWIARZ - księga do odprawiania modlitwy uświęcenia dnia (liturgii godzin) przez duchownych i świeckich. BURSA - sztywna torebka do zawieszenia na szyi, na naczynie z Komunią chorych. CARITAS - czynne praktykowanie chrześcijańskiej miłości bliźniego lub organizacja dobroczynna działająca w Kościele. CELEBRANS - osoba przewodnicząca zgromadzeniu liturgicznemu (najczęściej kapłan). CEREMONIARZ - osoba przygotowująca i koordynująca różne posługi oraz dbająca o spokojny, harmonijny przebieg uroczystości. CHORAŁ - oficjalny śpiew Kościoła (jednogłosowy), lub księga zawierająca śpiewy liturgiczne. CHRZEST - pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, uwalnia od grzechu pierworodnego i wszystkich innych grzechów i włącza do Kościoła. CHRZEŚCIJAŃSTWO - religia założona przez Jezusa Chrystusa. W ciągu wieków swej historii rozpadło się na: Katolicyzm, Prawosławie, Protestantyzm. CIEMNICA - miejsce w kościele gdzie przechowuje się Najświętszy Sakrament w noc z Wielkiego Czwartku na Wielki Piątek. CINGULUM - pasek służący do przepasywania alby, element stroju liturgicznego. CREDO - wyznanie wiary (łac.. credo - wierzę). CUSTODIA (kustodia) - naczynie, w którym przechowuje się Najświętszą Hostię do wystawienia w monstrancji. CYBORIUM - puszka (naczynie) do przechowywania Eucharystii pod postacią chleba. DARY OFIARNE - rzeczy i akty wewnętrzne, które człowiek składa Bogu w czasie Mszy św. Przede wszystkim są to dary chleba i wina, które oznaczają wszelką ofiarę człowieka. Dzwonki ołtarzowe -pojawiły się w liturgii w wieku XIII, zwracają uwagę wiernych na zmianę postawy liturgicznej, zwołują lud i wielbią dźwiękiem Boga. HOMILIA - (kazanie) jest to słowo kapłana skierowane do wiernych na tle usłyszanych czytań biblijnych. HYMN - uroczysta pieśń śpiewana na cześć Boga lub świętych. KIELICH - jest to naczynie liturgiczne w którym w czasie mszy św. składa się wino do konsekracji. KOMŻA - krótsza szata liturgiczna, zawsze koloru białego; od IX wieku strój ministranta. KUSTODIA -jest to mała puszka, w niej przechowuje się Najświętszą Hostię przeznaczoną do monstrancji. LEKCJONARZ -księga zawierająca czytania biblijne na poszczególne dni w roku. MINISTRANT - członek ludu Bożego, który w czasie sprawowania liturgicznych obrzędów spełnia posługę pomocniczą w sposób określony przepisami Kościoła. MONSTRANCJA - przedmiot liturgiczny w którym umieszcza się Hostię celem adoracji lub procesji. ODPUST PARAFIALNY - uroczystość, w której parafia w sposób szczególny czci swego Patrona. OŁTARZ - jest to stół na którym składa się Najświętszą Ofiarę i przy którym rozdziela się Ciało Pańskie. ORACJA - uroczysta modlitwa odmawiana przez kapłana w imieniu wiernych. ORNAT - wierzchnia ozdobna szata liturgiczna kapłana odprawiającego Mszę św. PALKA - służy do nakrycia kielicha mszalnego; kwadratowy kawałek usztywnionego płótna. PASCHAŁ - świeca symbolizująca Zmartwychwstałego Chrystusa. PASTORAŁ - ozdobna laska używana przez biskupa jako symbol posługi pasterskiej otrzymanej od Chrystusa. PATENA - naczynie liturgiczne, na którym składa się w czasie Mszy św. chleb do konsekracji. PREZBITERIUM - część kościoła, w której znajduje się ołtarz główny. PROCESJA - uroczysty pochód religijny połączony ze śpiewem. RESPONSORIUM - powtarzane wersety psalmu stanowiące odpowiedź człowieka na Słowo Boże. SANCTISSIMUM - łacińska nazwa Najświętszego Sakramentu. SŁUŻBA LITURGICZNA - zespół ludzi, chłopców i dziewcząt, którzy w czasie sprawowania liturgicznych obrzędów spełniają posługę w sposób określony przepisami Kościoła. STUŁA - część stroju liturgicznego - znak władzy kapłańskiej. ŚWIĄTYNIA - miejsce gdzie Bóg jest szczególnie obecny i czczony. TABERNAKULUM - miejsce w kościele, w którym przechowuje się Najświętszy Sakrament WELON NA KIELICH - tkanina (chusta), którą nakryty jest kielich do momentu przygotowania darów ofiarnych; ponownie kielich nakrywa się tym welonem po Komunii św. WIERNOŚĆ SŁOWU - dobry ministrant to taki który w życiu codziennym dotrzymuje Panu Bogu i ludziom obiecanego słowa. WODA ŚWIĘCONA - jest wodą pobłogosławioną przez kapłana, przeznaczoną do czynności liturgicznych.

ozdobny krzyż noszony przez papieża